پژوهش های باستان شناسی ایران 2345-5225 16 49 2026 08 23 Prehistoric Floats of Cham Qule, Evidence of Human Responses to Natural Occurrences in the Seimarreh Valley, Central Zagros شناورهای پیش‌ازتاریخی چم‌قوله؛ شاهدی از واکنش انسان به رخ‌دادهای طبیعی در درۀ سیمره، زاگرس‌مرکزی 39 55 6369 10.22084/nb.2025.29319.2680 FA محسن زینی وند گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول). 0000-0001-5705-4729 عباس مقدم گروه باستان‌شناسی، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران. 0000-0001-5720-7975 کمال الدین نیک نامی گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0001-5273-8179 Journal Article 2024 05 07 The narrow valleys of Seimarreh, with their high ecological potential and strategic location between the lowlands and the Zagros highlands, hold particular significance for archaeological research. Nevertheless, despite the earlier efforts of foreign researchers, the region has rarely been subjected to systematic and focused investigation, with the exception of the Huleilan Valley. The salvage project in the reservoir area of the Seimarreh Dam, initiated in 2009, provided a valuable opportunity to expand our knowledge of the prehistoric and even historic societies of the region. The identification and investigation of important areas such as East Chia Sabz demonstrates the potential for the earliest settlers to have occupied these valleys. Cham Qule is another prehistoric settlement in this area that has yielded evidence dating to the sixth and fifth millennia BCE and was excavated over two seasons. Archaeological evidence points to a notable pattern linking the abandonment of Chia Sabz with the formation of Cham Qule, a transition that extended for about a thousand years. This discontinuity in settlement may have been caused by the massive landslides of Kabir Kouh and Pusht e Bil, which occurred around the end of the eighth or the beginning of the seventh millennium BCE. Given that the lake formed by the damming of the Seimarreh and Kashkan Rivers persisted for about a thousand years, it appears that even after this period, the lake waters had not fully drained. For a further two or three thousand years, river depths and water levels remained higher than at present. Accordingly, the inhabitants of a settlement such as Cham Qule, which is enclosed by canyons with only two narrow gorges providing access to surrounding areas, probably travelled by boat. Evidence recovered from the excavations at Cham Qule should help clarify this hypothesis. دره‌های کم‌عرض سیمره با ظرفیت بالای زیست‌محیطی و موقعیت راهبردی بین سرزمین‌های پست و بلندی‌های زاگرس اهمیت بسیاری در پژوهش‌های باستان‌شناختی دارند. با این‌حال، به‌رغم فعالیت‌های جسته‌و‌گریختۀ برخی از پژوهشگران خارجی، جز در درۀ هلیلان، هیچگاه مورد پژوهش جدی و هدفمند قرار نگرفته‌اند. پروژۀ نجات‌بخشی حوضۀ آبگیر سد سیمره که از نیمۀ دوم دهۀ 80ه‍.ش. آغاز شد، فرصت مناسبی بود تا آگاهی ما نسبت به جوامع پیش‌از‌تاریخ و حتی تاریخی منطقه فزونی یابد. شناسایی و کاوش در محوطه‌های ارزشمندی همچون چیاسبز شرقی نشان از قابلیت شکل‌گیری روستاهای نخستین در این دره‌ها دارد. چم‌قوله یکی دیگر از زیستگاه‌های پیش‌از‌تاریخ این محدوده به‌واسطۀ وجود نهشته‌های هزاره‌های ششم و پنجم پیش‌ازمیلاد است که طی دو فصل مورد کاوش قرار گرفت. شواهد باستان‌شناختی نشان می‌دهد بین متروک شدن چیاسبز تا شکل‌گیری چم‌قوله که حدود یک‌هزار سال به‌طول انجامیده، الگوی معناداری وجود دارد. این وقفۀ استقراری می‌تواند ناشی از زمین‌لغزش‌های بزرگ سیمره و پشته‌بیل بوده باشد که تقریباً در اواخر هزارۀ هشتم/اوایل هزارۀ هفتم پیش‌ازمیلاد رخ‌داده بودند. یافته‌های مرتبط با قایق (ماکت قایق) از چم‌قوله برای نخستین‌بار از مناطق مرتفع شناسایی شده‌اند و این پرسش مطرح می‌شود؛ چرا در ارتفاعات زاگرس هم‌سو با سرزمین‌های پست از قایق استفاده شده است؟ و اساساً رودخانۀ خروشان سیمره قابل قایق‌رانی بوده است یا اشیائ فوق، نمادین یا در رابطه با نذری هستند؟ وجود حجم عظیمی از رسوبات مارنی برروی محوطه‌های نوسنگیِ بدونِ سفال چیاسبز شرقی و کپرگاه، شکل‌گیری زیستگاه چم‌قوله بر روی رسوبات دریاچه‌ای نشان می‌دهد که در هزارۀ هفتم پیش‌ازمیلاد درۀ سیمره و حوضۀ آبگیر امروزین سد سیمره در سیطرۀ دریاچه‌ای کهن بوده است. براساس شواهدی که از رخ‌داد زمین‌لغزش دوگانۀ سیمره ارائه می‌شود، استفاده از قایق توسط جوامع ساکن در چم‌قوله واکنشی است روشن به شرایطی که طبیعت بر زندگی انسانِ پیش‌از‌تاریخ تحمیل کرده است. https://nbsh.basu.ac.ir/article_6369_0599ed8cdae6949af69385a4b59ff0dc.pdf