پژوهش های باستان شناسی ایران2345-5225123520230220Prehistoric of Urmia Lake Basin Approaches and Challengesپیش ازتاریخ حوضۀ دریاچۀ ارومیه:چالش ها و رویکردها732505610.22084/nb.2022.25015.2388FAعلیبینندهاستادیار گروه باستان شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.Journal Article20211005Hasanlu, Prehistory, Urmia Lake Basin, Archeology of Northwest Iran<br />Thanks to its copious water resources, fertile soil, diverse vegetation and animal species, and rich pastures, the Lake Urmia Basin held a special allure to different human groups since prehistory, thus the emergence of several rich cultures in the region. The most important archeological activities in the region began with the Hasanlu project led by Robert Dyson. The chronological framework for Urmia Lake Basin stems from Dyson’s pioneer survey and excavation which led to the presentation of archaeology from prehistoric to the Middle Islamic Ages. After the closure of the Hasanlu project, it was expected that this research by Iranian archaeologists would continue regularly to complete and correct possible mistakes of the Hasanlu project, which unfortunately did not materialize. However, on a case-by-case basis, some researchers have taken steps that have failed, largely for administrative and different reasons. In the last decade, with the construction of several dams, especially in the south of Lake Urmia, there was a good opportunity for archaeological studies to continue in the form of salvage excavations. Although relatively good results were obtained, unfortunately, this opportunity was not well exploited and apparently, the priority of these studies was not to resolve the ambiguities of the chronological issue of the lake basin. However, this area has had close connections with neighboring areas in prehistoric periods, Still has much dark prehistoric of the region, and in some periods, how the cultural evolution compared to the surrounding regions, which have relatively similar or at least contemporary cultures, we know much less. Probably the main reason is the lack of studies on various prehistoric periods. Fundamental methodical investigations and the proper use of the opportunity for rescue explorations can be helpful. Perhaps it can be said, the achievement of recent years of archaeological studies of prehistoric periods of Lake Urmia, most identify different cultural periods until to recognize its various dimensions. Unfortunately, the opportunity for salvage excavations was not well used.<br /><strong>Keywords:</strong> Hasanlu, Prehistory, Urmia Lake Basin, Archeology of Northwest Iran.
<strong>Introduction</strong><br />The chronological framework for Urmia Lake Basin stems from Dyson’s pioneer survey and excavation work carried out in Solduz plain. Hasanlu project continued until the Iranian revolution. Cultural sequence for Northwestern Iran, especially south of Urmia Lake Basin, based on a series of stratigraphic sounding at Hasanlu itself, confirmed and extended by overlapping sequences from the other excavated sites. In general, the oldest traces of human settlement in the region date to the Paleolithic, and include caves and open-air sites south and west of Lake Urmia. Neolithic period sites in the east and south of Lake Urmia were excavated by the Hasanlu team. Yanik Tapeh and Hajji Firuz are two important sites for this period, of course, the main occupation site is Hajji Firuz. Yanik Tapeh dates as early as 6000 BC. <br />Dalma pottery is the characteristic of the early Chalcolithic in the main sequence at Ḥasanlu Tepe and has been found in other sites in the Urmia Lake Basin. Hasanlu VIII parallel whit the late Ubaid and suggested mid-5th millennium B.C. for this period. The end of the Chalcolithic period date to the first half of the 4thmillennium BC, evidence in the Urmia Lake basin reported from Yanik, Geoy Tape, and Gijlar. Hasanlu VII divided some sub-level, which can be linked to Early Trans-Caucasian II-III in the north of the Urmia basin. After the Hasanlu project, no similar studies were conducted and, except for a few cases, no long-term excavations were carried out. In recent years, with the construction of several dams in this basin, the number of salvage excavations has increased significantly and was a good opportunity for questions and ambiguities of past research, especially Hasanlu. The Chronology and prehistoric developments of this basin have ambiguities and unknowns that require fundamental research. For this research, first, the publications related to this basin and library resources have been collected and the previous chronological framework of the study and then the previous and current field activities have been analyzed in the form of a research plan and salvage excavations.
<strong>Discussion</strong><br />The chronological framework of the Urmia Lake basin is still owed to the Hasanlu project’s excavations in the area around the lake. Although traces of different Paleolithic periods have been identified in recent years, and some previous theories have been seriously challenged, unfortunately, no excavations have been carried out in the sites of this period, and based on surface findings have been attributed to the Paleolithic period. In the Neolithic period, most of our knowledge is related to the late Neolithic and we do not know much about the pre-pottery Neolithic and early Neolithic. In the basin of Lake Urmia, the existence of early Neolithic periods is not far from expected. As mentioned above Jolbar, Ahrendjan, and Qreh Tepe the sites are already known for the Neolithic period. Unfortunately, the scale of the excavations in these sites is not wide, and not much information has been published. However, new studies show that in the basin there are settlements older than Hajji Firuz.<br />There are different views on how to Neolithic was transferred to Chalcolithic, and although there is no more talk of a gap of several hundred years between the two periods, and there is no reliable knowledge about the process and its quality, and the new information is more than stratigraphic explorations until extensive excavations, and of course, this issue is relatively similar for most of the Chalcolithic phases. The situation in the fourth and late fourth millennium is not very clear and there are differences in different parts so that in some parts of it, there is evidence of Uruk culture, in another place, Kura–Araxes culture, and sometimes pottery of Hassan Ali type can be seen. And in areas such as the north of the Zab basin, there are evidences of these cultures together. Which perhaps indicates the boundaries of the influence of these traditions in the fourth millennium BC.
<strong>Conclusion </strong><br />Hasanlu Sequence became one of the main chronological periodizations for the northwestern part of Iran. It spans the Pottery Neolithic to the Iron Age, although the excavations of Hasanlu and its surrounding sites has provided very good information. But there are still questions and uncertainties in many periods.The more prehistoric settlements were situated on passes at Zagros Mountain between northwestern Iran and north Mesopotamia. Although on the other side of Zagros, in Iraqi Kurdistan the sites such as Jarmo, Hassuna, Shemshara, and Bestnsur belonged to from pre-pottery Neolithic to late Neolithic. In Urmia Lake Basin pre-pottery Neolithic site was not reported until now. However, sometimes the climate conditions are mentioned for the lack of settlements for some periods. Probably the main reason is the lack of studies on various prehistoric periods. Perhaps it can be said, the achievement of recent years of archaeological studies of prehistoric periods of Lake Urmia, Most identify different cultural periods until to recognize its various dimensions. Unfortunately, the opportunity for salvage excavations was not well used. Future research should be aimed at addressing current defects. A long-term plan should be prepared for different parts of the Lake Urmia basin and implemented continuously every year.
<strong>Acknowledgment</strong><br />I would like to thanks Bu-Ali Sina University, West Azerbaijan Cultural Heritage Organization and Iranian Center for Archaeological Research.
شرایط مساعد طبیعی و جغرافیایی حوضۀ دریاچۀ ارومیه در شمالغرب ایران در طول زمان موجب شکل گیری استقرارهای قابلتوجه شده است. بعد از تک پژوهشهای پراکنده، پروژۀ حسنلو به سرپرستی «رابرت دایسون» بعد از دو دهه پژوهشهای بنیادی و هدفمند باستانشناسی گاهنگاری و کیفیت و کمّیت فرهنگهای منطقه را تاحدودی مشخص کرد. پس از پروژۀ حسنلو انتظار آن میرفت که این پژوهشها توسط باستانشناسان ایرانی بهمنظور تکمیل و تصحیح خطاهای احتمالی پروژۀ حسنلو بهصورت منظم ادامه پیدا کند که متأسفانه این موضوع تحقق نیافت. در سال های اخیر، چندین سد در حوضۀ دریاچۀ ارومیه درحال ساخت است و تعدادی از آن ها نیز به بهره برداری رسیده اند. کاوشهای نجاتبخشی در حوضۀ آبگیر این سدها فرصت بسیار خوبی فراهم کرد که دستکم گاهنگاری جنوب حوضۀ دریاچۀ ارومیه با اتخاذ رویکردی مناسب بهصورت جدی بازنگری شود و اطلاعات درمورد شکلگیری، کمّیت، گستردگی و برهمکنش های فرهنگی بهحد مطلوبی برسد؛ و مسأله های اصلی و ابهامات گاهنگاری پیشازتاریخ حوضۀ دریاچۀ ارومیه و ارتباط آن با حوزههای فرهنگی پیرامون، مورد بررسی قرار گیرد. در اجرای کاوشهای نجاتبخشی برای هریک از این پروژه ها یک مدیر درنظر گرفته شد و نه سرپرستی که کل مطالعات را مدیریت کند. آنچه در واقعیت اتفاق افتاد مدیر پروژه بیشتر مشغول هماهنگی امور با دستگاههای اجرایی و مرتبط مانند آب منطقه ای و وزارت نیرو و پژوهشکدۀ باستانشناسی بود و عملاً فرصت کافی برای امور مرتبط با باستانشناسی را نداشت. حوضۀ دریاچۀ ارومیه در پیشازتاریخ و پس از آن نیز ارتباطات و تعامل گسترده با مناطق اطراف داشته است، اما نقاط تاریک بسیار دارد و در برخی دوره ها، چگونگی تحول فرهنگی در قیاس با مناطق پیرامون که فرهنگهای نسبتاً مشابه یا دست کم همزمان دارند، دانسته های ما بسیار کمتر است. بررسی ها و کاوشهای روشمند بنیادی و استفادۀ مناسب از فرصت کاوشهای نجاتبخشی می تواند راهگشا باشد. https://nbsh.basu.ac.ir/article_5056_95d9097ab133e2e4a119831757d3a77b.pdfپژوهش های باستان شناسی ایران2345-5225123520230220A research on Persian goddesses associated with cow
(in comparison with cow-goddesses in Egypt, Mesopotamia and India)جستاری دربارۀ الهه های ایرانی پیوسته با گاوماده(در تطبیق با الهه های گاوماده در مصر، بین النهرین و هند)3358505710.22084/nb.2022.24940.2380FAشهینخانیدکتری پژوهش هنر، گروه پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر، دانشگاه الزهراء، تهران، ایران.ابوالقاسمدادوراستاد گروه پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر، دانشگاه الزهراء، تهران، ایرانJournal Article20210916The worship of cattle, especially bull and cow was common in ancient cultures, from Egypt to the Indus valley , and many of its signs can be seen in images, texts and myths. Many of the gods and goddesses were bull or cow. The religion of the indigenous peoples of the Plateau are similar to the mentioned cultures and the image of a cow goddess on the Elamite seal the third millennium BC has been obtained. But in Iran, due to the arrival of the Aryans and the emergence and domination of the Zoroastrian religion and the changes that occurred in the sources of the Zoroastrian religion, there are various ambiguities and opinions about the Iranian goddesses. It is assumed that due to centuries of proximity of the indigenous peoples and newcomers and cultural ties with other areas, religious interactions have taken place. The main question is which goddesses can be a good example for a cow goddess like other civilizations? The aim of this study is to select two or three cow goddesses in Mesopotamian, Egyptian and Indian cultures and by comparative study and using the three universal and widespread symbols of cow, milk and tree of life as the main criterion and characteristic of the great goddesses, we will show that some of these characteristic can be matched with the goddesses; Drvasp (Goṧurvan), Anahita and Sepandarmaz. The two symbols of the milk and the tree of life have been seen in all ancient times and their association with the symbol of the cow in most cultures provides a good criterion for knowing more about the goddesses of Iran. This article has been done by descriptive- comparative and analytical method and using library resources. The lack of a study focused on the leading Iranian goddesses necessitates a comparative study.پرستش احشام، بهویژه گاونر و ماده در فرهنگهای کهن از مصر تا درۀ سند رایج بوده، نشانههای بسیاری از آن در تصویرها، متنها و اسطورهها دیده میشود. بسیاری از خدایان و الهههای مادر، گاونر یا ماده بودهاند. دین و فرهنگ مردم بومی فلات نیز با فرهنگهای مذکور مشابهت داشته و تصویری از یک الهۀ گاوی برروی مُهری عیلامی از هزارۀ سوم پیشازمیلاد در شوش بهدست آمده است؛ اما در ایران، بهدلیل ورود اقوام آریایی و غلبه دین زرتشتی و تغییراتی که در منابع دین زرتشتی بهوجود آمد، ابهامات و نظرات مختلفی درمورد الهههای ایرانی وجود دارد. فرض این است که بر اثر قرنها مجاورت با مردم بومی و ارتباطات فرهنگی با دیگر نواحی در همۀ دورهها، تأثیرات متقابل دینی صورت گرفته است. پرسش اصلی این است که کدام الهههای ایرانی میتوانند گزینۀ مناسبی برای یک الهۀ گاوماده مانند سایر تمدنها باشند؟ هدف این پژوهش این است که با انتخاب دو یا سه الهۀ شاخص گاوماده در فرهنگهای بینالنهرین، مصر و هند، با مقایسهای تطبیقی و با استفاده از سه نماد جهانی و گستردۀ گاوماده، شیر و درخت زندگی بهعنوان ملاک و مشخصۀ اصلی الهههای بزرگ یا مادر نشان دهیم که برخی از این ویژگیها را میتوان با سه الهۀ ایرانی؛ درواسپ (گوشورون)، آناهیتا و سپندارمذ تطبیق داد. دو نماد شیر و درخت زندگی در تمام دورههای باستان در فلات ایران هم دیده شدهاند که پیوستگیشان با نماد گاوماده و الهههای بزرگ در اغلب فرهنگها، ملاک خوبی برای شناخت بیشتر الهههای ایران فراهم میکند. خواهیم دید که سه الهه، بهویژه آناهیتا بهعنوان الههای بزرگ، گزینۀ مناسبی برای یک الهۀ گاوماده بوده، در همراهی با دو نماد دیگر، شیر و درخت زندگی دیده شدهاند. این پژوهش با روش توصیفی-تطبیقی و تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهای و تصویری صورت گرفته است. https://nbsh.basu.ac.ir/article_5057_8131924660853f3fd7d34efe1fa37f45.pdfپژوهش های باستان شناسی ایران2345-5225123520230220Introduction and analysis of pre-Parthian archeological findings of Hamedan with emphasis on the results of the excavation at the “Meydan”معرفی و تحلیل یافته های باستان شناسی پیش از اشکانی شهر همدان با تأکید بر نتایج کاوش محوطۀ میدان5990505810.22084/nb.2023.27151.2534FAمحمدشعبانیدانشجوی دکتری باستان شناسی، گروه باستان شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.محمدابراهیمزارعیاستاد گروه باستان شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.کاظمملازادهدانشیار گروه باستان شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.Journal Article20221128Historical sources point to Hamedan/Hegmataneh as a city in the Median, Achaemenid, Seleucid, and early Parthian periods, but after more than a century of archaeological excavations in this city, except some un-suit Achaemenid columns, has not yet been found reliable evidence of this period (Median - early Parthian periods). It seems that the focus of Hamedan archeology studies on t Tepe Hagmataneh and without attention to its outer areas is one of the most important reasons for no detection of any reliable evidence from this city. In fact, the Hegmataneh has taken over almost all archaeological activities of Hamedan for more than a century, and the results have been generalized to the whole city. Therefore, this article first introduces and analyzes the results of the excavation site of the “Meydan”, which is located outside the present-day Tepe Hagmataneh, and then the settlement status of Hamadan in the Median to the beginning of the Parthian period has been investigated and analyzed. Excavation of the Meydan started in the autumn and winter of 2016 and another season in the summer of 2017 because of some urban construction operations in the center of Imam Khomeini Square. Three levels are identified on this site. According to the comparative chronology, which has been done by emphasizing the comparison of objects like kind of pottery, levels II and III of this site are related to the Median and early Parthian periods. The discovery of peculiar types of ceramics from the Median, Achaemenid, Seleucid, and early Parthian periods in levels II and III, along with some architectural structures such as broken walls or pits, indicates this site has been used as a residential area. The detection of the in-suit layers and significant cultural findings in this site, verifiably confirms the existence of Hamedan has been residential in the Median, Achaemenid, Seleucid, and early Parthian periods.درحالیکه منابع مکتوب تاریخی به صراحت به پیشینۀ استقراری شهر همدان در دوران ماد، هخامنشی، سلوکی و اوایل اشکانی اشاره میکنند، با گذشت بیش از یک قرن کاوشهای باستانشناسی در این شهر، هنوز شواهد قابلاتکایی از این بازۀ زمانی بهدست نیامده است. بهنظر میرسد تمرکز مطالعات باستانشناسی شهر همدان در محدودۀ امروز تپۀ هگمتانه و فقدان توجه به مناطق بیرونی آن بهدلیل وجود بافت متراکم شهری، یکی از مهمترین دلایل عدم دستیابی به شواهد قابلاتکا از این دوران در این شهر است. از اینروی در این پژوهش با هدف معرفی و تحلیل نتایج کاوش محوطۀ میدان که در محدودهای خارج از محوطۀ امروز هگمتانه و تقریباً در مرکز بافت تاریخی شهر قرار دارد، چگونگی وضعیت استقراری شهر همدان در بازۀ زمانی دورۀ ماد تا اوایل اشکانی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. در کاوش محوطۀ میدان که در سال 1396 در پی عملیات عمرانی در مرکز میدان امروز امام خمینی به انجام رسید سه دورۀ فرهنگی شناسایی گردید. براساس گاهنگاری نسبی که با تأکید بر مقایسۀ یافتههای فرهنگی، ازجمله گونههای شاخص سفالی صورت گرفته است؛ دورۀ II و III این محوطه در بازۀ زمانی دورۀ ماد تا اوایل اشکانی قرار دارد. کشف گونههای شاخص سفالی دوران ماد، هخامنشی، سلوکی و اوایل اشکانی بههمراه ساختارهای معماری پراکنده مانند پارهدیوارها و یا چالههای زباله در این محوطه نشان از کاربری استقراری آن در دوران مورد اشاره دارد. براساس نتایج کاوش، بهنظر میرسد محوطۀ میدان در بازۀ زمانی دورۀ ماد تا اوایل اشکانی بهعنوان بخشی از بافت مسکونی شهر همدان مورد استفاده قرار گرفته است؛ از اینرو شناسایی لایههای برجا و یافتههای فرهنگی شاخص در این محوطه، بهشکل مستند وجود پیشینۀ استقراری شهر همدان در دوران ماد، هخامنشی، سلوکی و اوایل اشکانی را تأیید مینماید.https://nbsh.basu.ac.ir/article_5058_cf034efb9993fb80e819e983082a9b7f.pdfپژوهش های باستان شناسی ایران2345-5225123520230220Nahr-e Velash (Vologass creek); program for the Agricultural Development of the Zahab plain in the Sassanid period, Western foothills of Zagros Mountain, Iranنهر ولاش؛ پروژۀ توسعۀ اقتصاد کشاورزی دشت زهاب در دورۀ ساسانی91124505910.22084/nb.2021.23518.2288FAسجادعلی بیگیاستادیار گروه باستان شناسی، ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.Journal Article20210119One of the infrastructure programs for the economic development of the plains located in the western slopes of the Zagros Mountains in the Sassanid period has been the establishment of water transmission systems and water supply canals. This article tries to introduce the Nahr-e Velash in the northeast of the SarPol-e Zahab area as one of these examples with a descriptive method and historical approach, which has transferred the water of Alvand River to Zahab plain. This canal is 30 km long, a little more than two meters wide and one meter deep, and with exact calculations, it passed through the northern margin of agricultural lands in the SarPol-e Zahab area and finally reached Zahab plain as the most important fertile plain on the western slopes of Zagros Mountains. The construction and maintenance of the canal, as a large project with about 51,000 of digging, was naturally beyond farmers and villagers reach in the region, and its creation and maintenance were possible only with government support. The nature, distribution, and location of historical monuments in the region show that this irrigation system was established to develop the agricultural economy of these regions, and it was probably established during the reign of the Sassanid king, Belash (Vologass), and by the governor/lord of Velashgerd . In recent years, two more irrigation canals have been created parallel to this canal. The choice of this route with modern knowledge shows that the engineers of the Sassanid period had high knowledge and exemplary skills to create this canal and were able with accurate scientific calculations in the construction and location of this canal. As the agricultural hub of the region to cultivate water. Although at present the patterns of operation and the method of water distribution of this canal are not clear to us, this carefully engineered project is an important infrastructure for the prosperity of the region's agricultural economy in the Sassanid period.یکی از برنامههای زیربنایی برای توسعۀ اقتصادی دشتهای واقعدر دامنههای غربی کوهستان زاگرس در دورۀ ساسانی، ایجاد سامانههای انتقال آب و کانالهای آبرسانی بوده است. این پژوهش میکوشد تا با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تاریخی به معرفی نهر ولاش در منطقۀ سرپلزهاب بهعنوان یکی از این نمونهها بپردازد که با محاسبات دقیق در مسیری 30 کیلومتری، آب رودخانۀ الوند را به دشت زهاب بهعنوان مهمترین دشت حاصلخیز دامنههای غربی کوهستان زاگرس منتقل میکرده است. ساخت و نگهداری این کانال بهعنوان پروژهای بزرگ که با حدود 51 هزار متر مکعب خاکبرداری و با عبور از حاشیۀ دشت و کندن کانالی به عرض حدود دو و عمق حدود یک متر ایجاد شده، طبیعتاً از عهدۀ کشاورزان و روستاییان منطقه خارج بوده و ایجاد و نگهداری آن تنها با پشتیبانی حکومتی امکانپذیر بوده است. نگاهی به وضعیت آثار تاریخی منطقۀ نشان میدهد که این سامانۀ آبیاری با هدف توسعۀ اقتصاد کشاورزی این مناطق، احتمالاً در دورۀ بلاش پادشاه ساسانی و توسط حاکم مستقر در ولاشغر (محوطۀ قرهبلاغ) ایجاد شده و به بهرهبرداری رسیده است. در سالهای اخیر و درست موازی با این کانال، کانالهای آبیاری دیگری ایجاد گردیده است. انتخاب این مسیر با دانش امروزی نشان میدهد که مهندسان دورۀ ساسانی دانش بالا و تبحر مثالزدنی برای ایجاد این کانال داشتهاند و توانستهاند با محاسبات علمی دقیق در ساخت و مکانیابی این کانال، حدود 3000 هکتار از اراضی مرغوب دشت زهاب را بهعنوان قطب کشاورزی منطقه به زیر کشت آبی ببرند؛ هرچند درحال حاضر الگوهای بهرهبرداری و شیوۀ تقسیم آب این کانال بر ما روشن نیست، اما پیداست این پروژۀ مهندسی شدۀ دقیق زیر ساخت مهمی برای رونق و شکوفایی اقتصاد کشاورزی منطقه در دورۀ ساسانی بوده است. https://nbsh.basu.ac.ir/article_5059_35b6bf6010824ca771bacec3b256a063.pdfپژوهش های باستان شناسی ایران2345-5225123520230220THE INCARNATIONS OF THE GOD BAHRAM ON THE STUCCOES OF THE SASSANID PERIODنمودهای ایزد بهرام برروی گچ بری های دورۀ ساسانی127158506010.22084/nb.2022.25014.2387FAمحمد اقبالچهریاستادیار گروه تاریخ و باستان شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.Journal Article20211004THE INCARNATIONS OF THE GOD BAHRAM ON THE STUCCOES OF THE SASSANIAN PERIOD<br />Abstract<br />The stucco art of the Sassanid period is of great importance in the history of Sassanid art because this art was not only to decorate buildings but their creation was associated with religious purposes. One of the most important subjects of stucco art in the Sassanid period is the motifs of God Bahram, which are found in ancient sites such as Hajiabad, Tepe Hissar, Umm Al-Zaatar, Chal Tarkhan, Nizamabad, Tepe Mill, Kish Palace, Tell Daroz, Barz Qawaleh, Jahangir in Ivan and stucco pieces have been obtained from unknown sites. Although the study of various researchers and archaeologists on the plaster works of the Sassanid period has been done since the early 1930s, so far little research has been done on the identification of stucco plaques associated with the god Bahram. Therefore, there are still ambiguous aspects about the various incarnations of the god Bahram in the stucco art of the Sassanid period. In this article by descriptive-analytical library method, the following questions were asked: 1.Which incarnations of the god Bahram have been used on the stuccoes of the Sassanid period? 2. According to the study of stucco motifs of the Sassanid period, which incarnations of the god Bahram were more important? By studying the stucco pieces of Sassanid sites by descriptive-analytical library method, it can be said that the incarnations of God Bahram on Sassanian stucco plaques include: the Stucco plaques of rams, horned goats, boar heads, hawks, and especially hawks' wings and Stucco pieces with a combination of motifs consist of human torso with wing, winged ram, and winged horse. The windblown ribbon and the hawk's wing are the most important among the incarnations of the god Bahram.<br />Keywords: Sassanid period, stucco art, incarnations, God Bahram,هنر گچبری دورۀ ساسانی در تاریخ هنر ساسانیان از اهمیت بالایی برخوردار است؛ زیرا این هنر صرفاً بهمنظور تزئین بناها نبوده، بلکه ایجاد آنها با اهداف مذهبی همراه بوده است. یکی از مهمترین موضوعات هنرگچبری در دورۀ ساسانی، نقوش ایزد بهرام است که در محوطههایی چون: حاجیآباد، تپه حصار، امالزعتر، چالترخان، نظامآباد، تپهمیل، کاخ I کیش، تلداروز، برزهقوواله، بنای اعیانی جهانگیر ایوان و قطعاتی گچی از محوطههای نامعلوم بهدست آمدهاند. باوجود اینکه مطالعۀ محققان و باستانشناسان مختلف برروی آثار گچبری دورۀ ساسانی از اوایل دهۀ 1930م. انجام شده است، اما تاکنون درمورد تعیین هویتِ پلاکهای گچی مرتبط با «ایزد بهرام»، پژوهشهای اندکی صورت گرفته است؛ لذا هنوز جنبههای مبهمی درمورد نمودهای مختلف ایزد بهرام در هنر گچبری دورۀ ساسانی وجود دارد. در این پژوهش، پرسشهایی بدینشرح مطرح میگردد: 1. نمودهای ایزد بهرام برروی گچبریهای دورۀ ساسانی شامل چه مواردی میشود؟ 2. براساس مطالعۀ نقوش گچبری دورۀ ساسانی، چه نمودهایی از ایزد بهرام دارای اهمیت بیشتری بوده است؟ در اوستا از ایزد بهرام بهعنوان الهۀ نگهبان پیروزیها و غلبه بر دشمنان یاد شده است که 10 نمود برای آن ذکر شده است. با مطالعه برروی نقوش گچی محوطههای ساسانی بهروش کتابخانهای توصیفی-تحلیلی، میتوان گفت که برخی از این نمودهای مختلف ایزد بهرام حضوری پر رنگ داشته است. نقوش گچبری که میتوان آنها را با نمودهای ایزد بهرام مرتبط نمود شامل: قطعات گچی با نقش قوچ، بز شاخدار، سرگراز، شاهین و بهخصوص بالهای شاهین و قطعات گچی با نقوش ترکیبی نیمتنۀ انسان با بال، قوچ بالدار و اسب بالدار است. در تمامی این قطعات گچی نیز روبانهای برافراشته و مواجی دیده میشود. از نمودهای مختلف ایزد بهرام، دستارهای برافراشته به نشانۀ باد تند و بالهای شاهین، بیشترین اهمیت و فراوانی را در هنر دورۀ ساسانی دارند.https://nbsh.basu.ac.ir/article_5060_b4e93c39056b292279cbc0a5d2a35b95.pdfپژوهش های باستان شناسی ایران2345-5225123520230220Sassanid pottery of Vigol, Aran and Bidgol : study of surface materialsمطالعه و بررسی سفال های ساسانی محوطۀ باستانی ویگل (آران و بیدگل)159189506110.22084/nb.2022.25556.2442FAمهدیشیخ زاده بیدگلیدانش آموختۀ کارشناسی ارشد باستان شناسی، گروه باستان شناسی، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.محسنجاوریدانشیار گروه باستان شناسی، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایرانJournal Article20220111Vigol Archaeological Site is one of the largest historic-Islamic sites in Isfahan province with an area of about 450 hectares. In addition to the existence of immovable structures such as architectural structures, a significant volume of pottery that scattered on surface of this ancient site can be seen in this area. The present study, while being aware of the importance of the site and its pottery data, especially in the early and middle centuries of Islam, only considers the study of Sassanid pottery in this area. Accordingly, at first, the question arises as to the typological status and classification of Sassanid pottery in the Vigol area and to how its pottery forms can be compared with other Sassanid sites? Also, what is the variety of decorations used in the pottery of this area? For this purpose, from the total amount of pottery collected in the systematical study and networking of the site in 2007, 98 pieces of Sassanid Vigol pottery were selected in order to answer the above questions and studied in detail. The research method of this paper is descriptive-analytical. Thus, first the description of the site is explained and then the typology, classification and chronology are given. The results of this study showed that the mentioned data only included of simple and unglazed species. Formally, these potteries includes a variety of bowls, bins, jars, vats, pots, flat, trays, lids, and handles, which with other Sassanid areas of the west, northeast, south and center of the plateau Iran is comparable. In terms of decorations, the pottery of this area shows various examples such as additional decoration, excised, engraved decoration, impressed decoration, and combined decoration types. However, what is very significant in the decorations of Sassanid Vigol pottery is the variety of decorative stamped designs, which indicates the prevalence of a local tradition in creating such designs.محوطۀ باستانی ویگل یکی از بزرگترین محوطههای تاریخی-اسلامی استان اصفهان با مساحتی حدود 450 هکتار است. در این محوطه علاوهبر وجود ساختارهایی غیرمنقول مانند سازههای معماری، حجم قابلتوجهی از سفال نیز بهچشم میخورد. پژوهش حاضر ضمن آگاهی از اهمیت محوطه و دادههای سفالی آن، بهویژه در قرون اولیه و میانۀ اسلامی، تنها بررسی سفالهای ساسانی این محوطه را مدنظر دارد؛ براین اساس، در وهلۀ نخست، این پرسش مطرح میگردد که وضعیت گونهشناسی و طبقهبندی سفالهای ساسانی محوطۀ ویگل چگونه است و تا چه حد میتوان اشکال سفالی آن را با سایر محوطههای ساسانی مقایسه کرد؟ همچنین تنوع تزئینات بهکار رفته در سفالهای این محوطه چگونه است؟ بدینمنظور از مجموع کل سفالهای جمعآوری شده در بررسی روشمند و شبکهبندی محوطه در سال 1386، تعداد 98 قطعه از سفالهای ساسانیِ ویگل در راستای پاسخ به پرسشهای فوق انتخاب و مورد مطالعۀ دقیق قرار گرفت. روش پژوهش این نوشتار نیز توصیفی-تحلیلی است. بدینترتیب، ابتدا توضیحاتی درمورد محوطه داده شده و سپس گونهشناسی، طبقهبندی و گاهنگاری آورده شده است. نتایج این پژوهش نشانداد که دادههای مذکور تنها شامل گونۀ ساده و بدون لعاب میشود. ازلحاظ شکلی، این سفالها شامل انواع کاسه، تغار، کوزه، خمره، دیگچه، ظروف مسطح، درپوش، ظروف آبریز و دستهدار میشود که با سایر محوطههای ساسانی غرب، شمالشرق، جنوب و مرکز فلات ایران قابلمقایسه است. از نظر تزئینات نیز سفالهای این محوطه، نمونههای متنوعی مانند انواع تزئین کنده، افزوده، فشاری، طنابی و ترکیبی را نشان میدهد؛ با اینحال آنچه در تزئینات سفالهای ساسانی ویگل بسیار قابلتوجه است، تنوع نقوشِ تزئینی استامپی (مهرهای مسطح) است که نشانگر متداول بودن یک سنت بومی و محلی در ایجاد اینگونه از نقوش است. https://nbsh.basu.ac.ir/article_5061_50172919cd7f66f9590b18ed9514a5bf.pdfپژوهش های باستان شناسی ایران2345-5225123520230220Faunal remains from Shahr-e Belqays and the role of livestock in the subsistence economy of old Esfarayen, NE Iranدرآمدی بر جایگاه دام در چرخۀ اقتصادی شهر کهن اسفراین (براساس مطالعات باستان جانورشناسی)191221506210.22084/nb.2022.21028.2088FAرویاخزائلیدانش آموختۀ کارشناسی ارشد باستان شناسی دانشگاه تهران، آزمایشگاه بیوباستان شناسیِ آزمایشگاه مرکزی دانشگاه تهران، تهران، ایرانهمافتحیدانشجوی کارشناسی جغرافیایی روستایی دانشگاه پیام نور، آزمایشگاه بیوباستان شناسیِ آزمایشگاه مرکزی دانشگاه تهران، تهران، ایران.علی اکبروحدتیمعاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان شمالی، تهران، ایران.احمدنیک گفتارکارشناس پژوهش پایگاه شهر تاریخی اسفراین، بلقیس، خراسان شمالی، ایران.مرجانمشکورعضو هیأت علمی مرکز ملی پژوهش های علمی فرانسه (CNRS)، موزۀ ملی تاریخ طبیعی پاریس ((MNHN؛ عضو وابستۀ هیأت علمی دانشکده های علوم و محیط زیست دانشگاه تهران، آزمایشگاه بیوباستان شناسیِ آزمایشگاه مرکزی دانشگاه تهران، تهران، ایران.Journal Article20200218The Old city of Esfarayen is located in the north east of Iran and the south west of the modern city of Esfarayen. In the Qajar period, this city was cited as the "city of Belghays". According to archaeological evidence and written sources, Esfarayen was influenced by economic and culture of Nishapur and deemed as one of the major centres for the production of domestic herbivores (sheep, goat and cattle) that provided Nishapur with animal products. <br />This paper attempts to gain a better understanding of subsistence economy of Esfarayen by evaluating the faunal remains of this city and studying written sources focusing on the Islamic period. The paper also aims to identify the exploited animals in Esfarayen and the role of livestock and stockbreeding in such aspects of the local society as diet, farming, trade, and transportation. As regards few Archaeozoological astudies have been done on animal remains, especially, in Islamic period.<br /><br />Due to the importance of agriculture and animal husbandry in Esfarayen, the faunal remains of two seasons of excavation (1389/2010-1391/2012)were studied in the Archaeometery Laboratory of the University of Tehran. The assemblage belonged to the first centuries of the Islamic period (S1), Samanid-Qaznavid (DJ121,DK121), Seljukid-Ilkhanid (BW-BX116), and Timurid period (H1-H5). Nearly 1005 pieces of animal bones were found in these excavations, and this article presents the results of archaeozoological studies on the collection. The bulk of the animal bones was recovered in the S1 trench. The vast majority of the animal remains, in all periods, belonged to caprines (sheep/goat) followed by the cattle. The other identified animals in Shahr e Belqeys were identified, such as hors<br />e, donkey and dromedary. Wild taxa including gazelle, red deer and carnivores. The presence of various traces related to human modification (cut marks and burning) shows that all these animals had a role in different areas of the economy of this town.شهر کهن اسفراین و یا «شهر بلقیس»، در خراسان شمالی قرار گرفته است. به استناد شواهد باستانشناختی و منابع مکتوب، پهنۀ کنونی اسفراین از دورههای پیشازتاریخ بستر مناسبی برای حضور پیوستۀ جمعیتهای انسانی داشته و بهدلیل موقعیت جغرافیایی و توانهای محیطی مناسب در طول دوران اسلامی اهمیت داشته است. توازن مناسب بین منابع آبی و طبیعی، موجب گسترش و اهمیت اقتصادی کشاورزی و دامپروری در این پهنه بوده است. مطالعات صورت گرفته بر مواد فرهنگی این محوطه بیشتر بر معماری و سفال تمرکز داشته و مجموعۀ حاضر، نخستین مجموعۀ استخوانی مطالعه شده از چندین فصل کاوش اسفراین است. از آنجا که دامپروری در دوران تاریخی و اسلامی یکی از ارکان مهم اقتصاد زیستی بهشمار آمده و برجنبههای گوناگون اقتصادی، اجتماعی تأثیر داشته، مطالعۀ باستانجانورشناختی برای درک بهتر این چرخه اهمیت دارد. ازسوی دیگر، موقعیت سیاسی و جغرافیای اسفراین در گذشته و پایداری آن تاکنون لزوم مطالعات نوین باستانشناختی آن را دوچندان میکند. پرسش اصلی این است که اقتصاد معیشتی در این محوطه چه وضعیتی داشته و از چه گونههای جانوری بهرهوری شده است و با توجه به نزدیکی و تابعیت اسفراین از نیشابور آیا شباهتی بین جمعیت گوسفندسانان این دو مجموعه مشاهده میشود؟ آیا شواهد باستانجانورشناختی حیوانات باربر در شبکۀ راههای تجاری اسفراین قابل بررسی است؟ این مجموعه، ۱۰۰۲قطعه استخوان (کاوش ۱۳۸۹ و ۱۳۹۰) به وزن ۱۶۵۶۰گرم است و در آزمایشگاه بیوباستانشناسی دانشگاه تهران با روشهای کمّی و کیفی با هدف بررسی الگوهای معیشتی شمالشرق ایران مطالعه شد؛ سپس نتایج باستانجانورشناختی با منابع مکتوب و نتایج محوطههای دیگر مقایسه شد. گونههای اصلی این مجموعه را بز و گوسفند تشکیل میدهد و شباهت اندازۀ جمعی گوسفند در نیشابور و اسفراین احتمال تأمین این حیوان از یک منبع را تقویت میکند. وجود بقایای گاو، خر، شتر، آهو و گوزن فرضیۀ استفاده از برخی بهمنظور حمل بار و شکار برخی توسط ساکنان را تأیید میکند.https://nbsh.basu.ac.ir/article_5062_17add1bac66f4313a7eea38277de31ef.pdfپژوهش های باستان شناسی ایران2345-5225123520230220Classification and typology of potteries from the 3th season of Bisotun’s bridge excavationsطبقه بندی و گونه شناسی سفال های مکشوف از سومین فصل کاوش پل بیستون223246506310.22084/nb.2021.24570.2347FAمژگانخان مرادیاستادیار گروه باستان شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.0000-0002-0680-2608Journal Article20210713The Bisotun plain is one of the most important areas in western Iran where archaeologists have discovered many sites and monuments from prehistoric to Islamic time. During the Sassanid period, many During the Sassanid period, many works were established in Kermanshah were established in Bisotun region. The German and Iranian archaeologists have dated Sasanian buildings and monuments to the reign of Kosrow II (590-628 A.D). Bisotun plain is located along an important military and trade route connected the western and eastern parts of Sasanin empire. Obviously it is necessary to build huge bridge on two permanent rivers of the area (Gamasiāb, Zardāb and Dinavarāb) for military and trade proposes. Bisotun’s bridge or Pol-e Bisotun, Pol-e Khosrw and Pol-e Ghozivand are Sasanian bridges in Bisotun that left unfinished without clear reason at that time. Bisotun’s bridge is located on the north east of the city of bisotun, on the Dinavarāb River. This briadge is 144 m in length and 7/60 m in width, including bases, openings, backups, passage and floor. Three bases have rectangular profile while the others bases have triangular cutwater, inside part of the bases have made of rubble and mortar, the façade has made of stone blocks, put on each other precisely. Based on the typology of the pottery, the potteries found at Bisotun’s bridge can be subdivided in four primary groups: plain without glaze, decorated without glaze, monochrome glazed and polychrome glazed, then they were divided into diverse kinds. The pottery pieces belong to the restorers groups of this bridge and nomad groups in the Ilkhanid period. The potteries of Bisotun᾽s bridge compare with pottery of other Islamic sites for example Ilkhanid Caravansary in Bisotun, Mongol building on the bank of the Gamašāb (Bisotun), Sultaniyya plain, Samen, Ojan, Zolfaabad Site , Hasanlu, Takht e Suliman, Zino Abad, Arzanfud, Hegmataneh, Tahyagh (Markazi province), Asavehe, welab e Famenin, Ban Zardeh, Neyriz Plain, Kul tape, Siraf, Nishabur and Anda-jin .پل بیستون در شهر بیستون و برروی رودخانۀ دینورآب قرار دارد. براساس پژوهشهای باستانشناختی این پل در دورۀ ساسانی پایهریزی و بهدلایلی ناتمام ماند. تا اینکه در دوران اسلامی تکمیل و چندینبار مورد مرمت قرار گرفت. در سال 1387، شرق پل کاوش گردید که علاوهبر کشف یافتههای معماری، یافتههای سفالی نیز از جنوبشرقی و شمالشرقی آن بهدست آمد. پرسشهای اصلی مطرح شده در این پژوهش آن است که یافتههای سفالی مکشوف از پل بیستون مربوط به چه دوره یا دورانی است؟ سفالها به کدام گونههای سفالی تعلق دارند؟ دلیل وجود سفالها در پیرامون پل چیست؟ روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی- تحلیلی و براساس یافتههای حاصل از مطالعات اسنادی و میدانی است. نتایج پژوهش فوق نشانداد که یافتههای سفالین در دو گروه اصلی بیلعاب و لعابدار و گونههای بیلعاب ساده (نخودی، خاکستری، قرمز و قهوهای)، بیلعاب منقوش (کنده، افزوده و قالبی)، لعابدار تکرنگ (ساده، کنده و قالبی) و لعابدار چندرنگ (اسگرافیاتو، قلممشکی و آبیسفید) جای دارند. براساس مطالعات مقایسهای اکثر سفالها به دورۀ میانی اسلامی و بهویژه دورۀ ایلخانی تعلق دارند و به سفالهای محوطههای کاروانسرای ایلخانی بیستون، بنای مغولی کنار گاماسیاب، سلطانیه، تختسلیمان، اوجان، سامن، درگزین، آساوله، ارزانفود، زلفآباد، مشکویه، ویلابتپه، هگمتانه،انداجین، تهیق، حسنلو، مالین باخرز، نیشابور و... شباهت دارند. اکثر قطعات سفالی همراه با ذغال، خاکستر، جوشکوره، استخوان جانوری و در کنار سازههای موقت کشف شده به احتمال میتوان آنها را به مرمتگران پل و گروههای کوچرو نسبت داد. https://nbsh.basu.ac.ir/article_5063_9ea82d90343030e3600d719846f585be.pdfپژوهش های باستان شناسی ایران2345-5225123520230220Aghche Rish Site: Newly Archaeological Evidence from the Al-E- Buya Dynasty in the Northwestern Iranمحوطۀ آغچه ریش: شواهدی نویافتۀ باستان شناسی از سلسلۀ آلبویه در شمال غرب ایرن247271506410.22084/nb.2022.25359.2427FAمهدیکاظم پوردانشیار گروه باستان شناسی، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی (کاربردی)، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایرانشهریارشکرپوراستادیارگروه باستان شناسی، دانشکدۀ هنرهای صناعی اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.Journal Article20211213Aghcheh Rish village (Aghcheh shahr), which is located in east of Charavimaq region, has a large site at west side and tombs in the center. The Aghche Rish site was excavated in November 2019 by an archeology team, from Tabriz Islamic Art University by the supervisor of prof. Mehdi Kazempour. During the activity, coins belonging to the Al-E- Buya dynasty, architectural structures, glass bracelets, so many types of potteries (Sgraffito, Garous, Aq Kand, Luster painted and Minai), daily life equipment, pottery kilns and equipment’s related to pottery kilns unearthed. Among potteries, some types of them, for example, Sgraffito, Garous, and Aq kand are the majority and other types like luster painted and Minai are very less. Archaeological evidence shows this site had been occupied from the early Islamic to middle Islamic period (9th-14th AD centuries). The evidence shows the Al-Buyeh dynasty had politically central in this site and this site had been considered one of their important sites. Now, since the Aghche Rish site is the only archaeological evidence of Al-E- Buya dynasty in northwestern Iran and so far, no archaeological information and evidence has been provided in this regard, this study intends to publish the results of the archaeological excavation. This study was done with a descriptive-analytical method and which is a method of collecting field and library information. The purpose of this study is to introduce one of the important sites of the Al-E- Buya (Salarid) dynasty in the northwest of Iran. The main question of the research is: What scientific archaeological evidence does the Aghcheh Rish site provide regarding the presence of Al-E- Buya in northwestern Iran? Based on this study, it was determined that the Aghche Rish site has architectural evidence, coins as well as pottery that confirms the presence of Al-E- Buya in northwestern Iran.روستای آغچهریش (آغچه شهر)، که در شهرستان چاراویماق قرار گرفته است دارای یک محوطۀ بزرگ و همچنین بقعههایی در مرکز روستا است که در آبانماه 1399 توسط هیأتی از باستانشناسی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، مورد کاوش باستانشناسی قرار گرفته است. طی کاوشهای باستانشناسی، در این محوطه، سکههایی متعلق به دورۀ آلبویه، ساختارهای معماری، دستبندهای شیشهای، آثار سفالی ازقبیل سفالینههای فیروزۀ قلممشکی، اسگرافیتو، شانلوه، آقکند، لعابپاشیده و سفالینههای لاجوردی متعلق به قرون چهارم تا هفتم هجریقمری یافت شد که سفالهای نوع اسگرافیتو و شانلوه در اکثریت میباشند. سفالها با سفالهای دورۀ آلبویه همخوانی کامل داشته؛ سکههای یافتشده متعلق به دورۀ حکومت «ابوشجاع» بوده و بقعههایی که در مرکز روستا باقیماندهاند دارای ویژگی و ساختار معماری بقعههای آلبویه هستند. حال از آنجاییکه محوطۀ آغچهریش تنها شواهد باستانشناسی حضور سلسلۀ آلبویه در شمالغرب ایران میباشد و تاکنون هیچ اطلاعات و شواهد باستانشناسی در اینزمینه ارائه نشده است؛ این پژوهش درنظر دارد با رویکرد کیفی و با روش توصیفی-تحلیلی و جمعآوری دادهها بهروش مطالعات میدانی و کتابخانهای همۀ شواهد باستانشناسی را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد. در تحلیل دادههای این محوطه، از روش مطالعۀ تطبیقی نیز بهره گرفته شده است. پرسش اصلی پژوهش موردنظر بدین قرار است: محوطۀ آغچهریش چه شواهد علمی باستانشناسی را درخصوص حضور آلبویه در شمالغرب ایران ارائه میدهد؟ براساس این مطالعه مشخص گردید که محوطۀ آغچهریش دارای شواهد معماری، سکه و همچنین سفالینههایی میباشد که حضور آلبویه در شمالغرب ایران را تأیید مینماید. این اولین شواهد رسمی باستانشناسی از حضور آلبویه در شمالغرب ایران بهحساب میآید. https://nbsh.basu.ac.ir/article_5064_15fc6c62f28285ac31628bc54b071caa.pdfپژوهش های باستان شناسی ایران2345-5225123520230220Comparative analysis of form and composition, Minai wares motifs of the jame’a mosque of Isfahan with two pictures of Varqa and Gulshahتحلیل تطبیقی فرم و ترکیب بندی، نقوش سفالینه های مینایی مسجد جامع اصفهان با دو نگارۀ ورقه و گلشاه273303506510.22084/nb.2022.25129.2407FAمعصومهبرسمدانشجوی دکترای باستان شناسی، گروه باستان شناسی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.احمدصالحی کاخکیاستاد گروه باستان شناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.فریباسعیدی انارکیکارشناس اداره میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان تهران، تهران، ایران.Journal Article20211107Comparative analysis of form and composition, Minai wares motifs of the jame’a mosque of Isfahan with two pictures of Varqa and Gulshahof of Varqa and Gulshah<br /><br /><br />The Seljukian period is one of the most brilliant artistic periods of Iran. At this period, the cities of Isfahan, Marv, Neishabuor, Herat, and Ray were gathering places for artists and artisans. The jame’a mosque of Isfahan is one of the religious, political, and artistic places in different periods, including Seljukian period. Most of the information about the formation and developments of the mosque is based on the excavation that was fulfilled during mosque restoration by the Italian delegation “ISMEO”. Part of the excavation findings related to different kinds of pottery including: glazed slip, Sgraffito, Lustre, pottery with monochrom glaze and design, underglaze painting, finally minai, blue, white, and silhouette potteries. Among these kinds of potteries, two cases of minai wares are selected to study and compare with Varqa and Gulshah pictures, and authors try to analyze them in terms of composition and form. The aim of this research is identity and visual analysis of minai wares motifs of the jame’a mosque of Isfahan and their relevance with Varqa and Gulshah pictures. The research question is, what has been the usage of form and composition in the minai wares of the mosque and Varqa and Gulshah pictures in the Seljukian period? This article is based on library data gathering and field studying with a descriptive-analytical method. In conclusion, Studies suggest that the minai wares designing method has been influenced by sheet versions of the Seljukian period. Likewise, there is a clear connection between Varqa and Gulshah pictures and minai wares pictures in terms of photofit technique, designing, and composition.<br />Keywords:<br />Minai ware, the jame’a mosque of Isfahan, Varqa and Gulshah, comparative studies, form, compositionدورۀ سلجوقی یکی از درخشانترین ادوار هنری ایران است. در این زمان شهرهای اصفهان، مرو، نیشابور، هرات و ری، مرکز تجمع صاحبان هنر و پیشه بودند. مسجد جامع اصفهان، شامل آثاری از دوران مختلف، ازجمله دورۀ سلجوقی است. اکثر اطلاعاتی که از شکلگیری و تحولات آن وجود دارد، براساس کاوشهایی است که در حین مرمت مسجد، توسط هیأت ایتالیایی «ایزمئو» صورت گرفته که بخشی از یافتههای آن، کشف گونههای مختلف سفال شامل: پوشش لعاب گلی، اسگرافیاتو، زرینفام، سفال با لعاب و طرح تکرنگ، نقاشی زیرلعاب، مینایی، آبی و سفید و سیلهوئت بوده است. در این پژوهش، دو نمونه سفال مینایی، جهت تطبیق و مطالعه با تصاویر نسخۀ مصور ورقه و گلشاه، انتخاب و سعی شده است که از منظر ترکیببندی و فرم و با هدف شناخت و تحلیل بصری نقوش سفالهای مینایی مسجد جامع اصفهان و ارتباط آنها با نگارههای ورقه و گلشاه، مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. پرسش پژوهش این است که، کاربرد فرم و ترکیببندی در سفالینههای مینایی مسجد جامع اصفهان و نگارههای نسخۀ ورقه و گلشاه<sup>1</sup>، در دورۀ سلجوقی به چه صورت بوده است؟ شیوۀ گردآوری مطالعات کتابخانهای و میدانی با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی است. بررسیهای انجامشده نشان میدهد که شیوههای نقشپردازی سفالینههای مینایی، تحتتأثیر نسخ مصور دورۀ سلجوقی قرار گرفته و ارتباطی آشکار میان نگارههای نسخۀ ورقه و گلشاه و تصاویر ظروف مینایی از حیث شیوۀ چهرهنگاری، نقشپردازی و ترکیببندی بهچشم میخورد.https://nbsh.basu.ac.ir/article_5065_1dfcb739d7e67c29bf532050719e9632.pdfپژوهش های باستان شناسی ایران2345-5225123520230220The Study of Tomb Tower Attributed to Shaikh Haydar from Meshkin Shahr. IRAN
(Architecture, Decorations And Historical Attribution)پژوهشی در انتساب تاریخی، ویژگی های معماری و آرایه های برج مقبرۀ منسوب به شیخ حیدر در مشکین شهر305340506610.22084/nb.2022.25189.2411FAلیلینعمانی خیاویدانشجوی کارشناسی ارشد، مرمت اشیاء فرهنگی و تاریخی، گروه مرمت و باستان سنجی، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.مهدیرازانیدانشیار گروه مرمت و باستان سنجی، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایرانیدالهحیدری باباکمالاستادیار گروه باستان شناسی، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.Journal Article20211110The Study of Tomb Tower Attributed to Shaikh Haydar from Meshkin Shahr. IRAN<br />(Architecture, Decorations And Historical Attribution)<br />Abstract<br />Recognizing the main nature and verifying the attribution of religious tombs in iran is a challenging issue because in many of them there are no reliable Evidence that can accurately determine the nature of the tomb, in other words the building is attributed to either name of a historical personality (mistakenly) or is denominated by the name of the city which is placed. Among them, can be mentiond the tomb attributed to Sheikh Haidar in Meshkinshahr, Ardabil province, which was known as the tomb of Sheikh Haidar, but today, Refering to historical documents and books, it’s been more than a century that the attribution of this tomb has been considered suspicious. The purpose of this research is a historical and stylistic inspection with a historical evolution approach to find out the originality, history, type of structure, used materials, date of restoration and reconstruction. In the present study, which is analytical, descriptive and based on field and library, in addtion determining the identity of the founders of the building and its attribution in various historical sources, Also doing comperative studies with similar works kn iran and abroad, Construction date of the monument is been estimated. Studies prove that the building dates back to the ilkhanid period and beyond; Reading the inscription of the building and also the date of Sheikh Haidar's death do not correspond to each other, so it seems that the hypothesis is that Sheikh Haidar's body was buried in this building for some time until finally another part of the body was transferred from Tabasaran village of Russia to present-day Iran. And in general, it will be buried in the collection of Sheikh Safi al-Din Ardabili, it will be strengthened.<br />Keywords: Tomb Tower, Meshkin Shahr, Safavid Era, Shaikh Haydar, Architectural Decorationsمطالعۀ برجمقبرهها یکی از بحثبرانگیزترین مباحث باستانشناسی و معماری دوران اسلامی است که همواره گاهنگاری و انتساب دقیق تاریخی آنها با چالشهایی همراه است. بهعلت فقدان اسناد قابلاتکا، معمولاً انتساب تاریخی این بناها به اسم فرد یا در صورت مشخص نبودن هویت بانی یا صاحب آن، به اسم شهر بوده است؛ از آنجمله میتوان به مقبرۀ منسوب به «شیخحیدر» شهر مشکینشهر استان اردبیل اشاره کرد که با عنوان «مقبرۀ شیخحیدر صفوی» (863-893 هـ.ق.) معروف بوده، اما متون تاریخی دستاول، محل دفن اولیۀ وی را مکان دیگری معرفی کردهاند. هدف این پژوهش، مطالعۀ تاریخی انتساب بنای شیخحیدر، گاهنگاری و مطالعۀ تطبیقی بنا از منظر معماری و آرایهها با نمونههای مشابه و بررسی مرمتهای صورت گرفته است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی-توصیفی مبتنیبر مطالعات میدانی شامل: توصیف دقیق اجزای معماری بنا، عکاسی و تهیۀ پلان و طرح از آرایهها در کنار رجوع به اسناد دستاول تاریخی و بررسی نمونههای مشابه جهت گاهنگاری تطبیقی است. بهعلاوهبر بررسی بانیان ساخت بنا و انتساب آن در منابع مختلف تاریخی و مطالعات تطبیقی با آثار معماری مشابه در ایران و خارج از ایران برای معرفی ویژگیهای بنا استفادهشده است. نتایج مطالعه نشان میدهد که قدمت بنا مربوط به دورۀ ایلخانی است؛ خوانش کتیبه بنا و همچنین تاریخ شهادت شیخحیدر مطابقتی با یکدیگر ندارند؛ از اینرو، بهنظر میرسد فرضیۀ مبتنیبر اینکه مدتی پیکر شیخحیدر در این بنا مدفون بوده تا درنهایت بخش دیگری از پیکر از روستای تاباساران روسیه به داخل مرز ایران کنونی منتقلشده و در مجموعۀ «شیخ صفیالدین اردبیلی» دفن گشته، تقویت میگردد. https://nbsh.basu.ac.ir/article_5066_33e371f1aba350074b045bcf7bd88e18.pdfپژوهش های باستان شناسی ایران2345-5225123520230220A visual and technical study on tiles of dadoes in cellars of Qajar houses in Tehranمطالعۀ تصویری و فنی کاشی های اِزارۀ سرداب خانه های قاجاری تهران341365506710.22084/nb.2022.25314.2424FAعلیرضاشیخیدانشیار گروه صنایع دستی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایرانزینبعابدیان جلودارکارشناسی ارشد صنایع دستی، گروه صنایع دستی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایران.Journal Article20211207Tile is one of the most important decorative materials related to architecture that since ancient times has always been used. During the Qajar dynasty, many variations in the technique of making and designing tiles can be traced. Panel tiles are a type of large and prominent tiles that became common in this period. The unique patterns and pictures of these tiles reflect the social developments of that time. In this regard, the tiles of houses (aristocratic mansions) in Tehran were selected as a sample due to their uniqueness. The aim of this research is to study on visual and technical aspects of tiles of dadoes in cellars of Qajar houses in Tehran (houses of Ghavam O-Dowleh, Alam O-Saltaneh, Mushir O-Dowleh, Fazel Iraqi, Ghavam O-Saltaneh and Teymurtash). Hence the identification of tiles’ techniques; motifs and, themes are considered. This article seeks to answer the question: What are the features of creation techniques and pictorial themes in tiles of dado in cellars of Qajar houses in Tehran?This article seeks to answer the question: What are the features of creation techniques and pictorial themes in tiles of dado in cellars of Qajar houses in Tehran? The research method is descriptive-analytical and data collection is based on library studies, especially field studies (viewing samples and photographing them). Findings show the most important factors affecting the main patterns and themes of tiles are: Creative influence and integration of European culture, art and technological innovations (painting different landscapes as a photograph and using symbolic European scenes); ancient nationalism (the effect of Name-ye Khosrowan book; reliefs of ancient Iran); And rarely Islamic arts (Eslimi and Gol-o-morgh); those have been sometimes associated with the ability of painters in symbolism, innovation and composition (creating symbolic expressions with animals and the image of Qajar kings and politicians). All of the pictures are created in underglaze painting with black hatch and limited colors on molded tiles covered with white slip.کاشی از مهمترین مصالح تزئینی وابسته به معماری است که از ادوار مختلف تاریخی همواره موردتوجه بوده است. در دورۀ قاجار، گوناگونی بسیاری در فن ساخت و نقوش کاشی قابل پیجویی است. کاشیهای تابلویی گونهای از کاشی با ابعاد بزرگ و برجسته بوده که در این دوره متداول شد. نقشپردازی و تصاویر منحصربهفرد این کاشیها بازتابدهندۀ تحولات اجتماعی است. در اینراستا، کاشی خانههای (عمارتهای اعیانی) تهران بهسبب منحصربهفرد بودن بهعنوان نمونه انتخاب شدند. هدف پژوهش، مطالعۀ بصری و فنی و محتوایی کاشیهای تابلویی ازارۀ سرداب خانههای قاجاری تهران (خانههای قوامالدوله، اعلمالسلطنه، مشیرالدوله، فاضل عراقی، قوامالسلطنه و تیمورتاش) است؛ از اینرو شناسایی فن ساخت، فرم و نقش و مضامین آنها موردنظر است. این نوشتار بهدنبال پاسخ بدینپرسش است که، ویژگیهای فنی، هنری و محتوایی کاشیهای ازارۀ سرداب در خانههای قاجاری تهران چیست؟ روش تحقیق، توصیفی و تحلیلی بوده و جمعآوری اطلاعات بر دادههای کتابخانهای و پیمایشهای میدانی استوار است. یافتهها نشان میدهد مهمترین عوامل تأثیرگذار بر نقوش و مضامین اصلی کاشیها عبارتنداز: تأثیر و تلفیق خلاقانه از فرهنگ و هنر و نوآوریهای اروپایی (ثبت مناظر مختلف به مثابه یک عکس و استفاده از صحنههای نمادین اروپایی)؛ باستانگرایی(تأثیر کتاب نامهخسروان؛ نقشبرجستههای ایرانباستان)؛ و بهندرت هنر ایرانی-اسلامی (اسلیمی و گلومرغ) هستند که با نمادپردازی و ترکیببندی بدیع نقاشان (ایجاد بیانهای نمادین با حیوانات و تصویر شاهان و رجال قاجاری) همراه شدهاند. دامنۀ تصویری کاشیها شامل: طبقۀ عوام تا طبقۀ اشراف، نقوش باستان تا نقوش معاصر، تصاویر واقعگرایانه تا تصاویر خیالی است. نقوش جملگی به شیوۀ نقاشیزیررنگی با هاشورهای مشکی و رنگهای محدود برروی کاشیهای قالبی پوشیده شده با گلابۀ سفید ایجاد شدهاند. https://nbsh.basu.ac.ir/article_5067_2c9ecfd24fff98b7894734d48fa1ea5f.pdf