نشانه شناسی نقوش سرسنجاق های عصر آهن زاگرس مرکزی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس

2 گروه باستانشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس

10.22084/nbsh.2019.18606.1909

چکیده

سنجاق‌های عصر آهن زاگرس مرکزی شامل دو گروه عمده سنجاق‌های میله‌ای و سنجاق‌های دارای سرسنجاق است. سنجاق‌های دارای سرسنجاق خود در سه گروه: قالبی، مشبّک و دارای سر صفحه‌ای طبقه‌بندی می‌شوند. پژوهشگران مختلفی در ارتباط با چیستی ماهیت نقشمایه‌ها نظراتی را ابراز کرده‌اند که عمده آن‌ها، نسبت دادن این نقشمایه‌ها به برخی از خدایان ایرانی و بین‌النهرینی است. این نظریات بر مبنای نماد شناسی سنتی است که بر روی نقشمایه‌های تعداد معدودی از سرسنجاق انجام گرفته است. نظریات مطرح نیز دارای پایه‌های علمی شکننده و غیر قابل اثباتی هستند که بر اساس تفسیرهای شخصی پژوهشگران بیان شده‌اند. در پژوهش حاضر برای پاسخ به چیستی ماهیت نقشمایه‌های به کار رفته بر روی سرسنجاق‌ها از روش نشانه‌شناسی ساختارگرایانه سوسور استفاده شده است و تعداد 145 عدد سرسنجاق را به عنوان یک مجموعه نظام‌مند و دارای ارتباط با هم، و با فرض آن که نقوش بر اساس یک گروه اصول منطقی کنار هم اجرا شده‌اند؛ مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. به منظور تحلیل روابط ساختاری مجموعه نقوش موجود بر روی سرسنجاق‌ها اقدام به شناسایی گروه‌های همنشین( روابط منطقی میان نقوش) و جانشینی ( قابلیت استقرار نقوش به جای یکدیگر) گردیده است. گروه‌های همنشینی و جانشینی شناسایی شده بر روی سرسنجاق‌ها شامل سه گروه مردانه، زنانه و انسان‌شاخ‌دار است و با بهره‌گیری از این نظر که صورت‌های انسانی بیانگر خدایان بر روی سرسنجاق‌ها هستند می‌توان این نظریه جامع را عنوان کرد که بر روی سرسنجاق‌ها سه خدای مردانه، زنانه و جهان زیرین اجرا شده است و نقشمایه‌های موجود در هر یک از گروه‌های جانشینی و همنشینی این خدایان به عنوان همراه این خدایان و در نبود ایشان به عنوان نشانه‌هایی از این سه خدا بر روی سرسنجاق‌ها اجرا شده‌اند. در بین سرسنجاق‌ها دو گروه همنشینی مشترک نیز بین نقشمایه‌های خدای مردانه و زنانه به اجرا درآمده است که به ترتیب نشانه‌هایی از غلبه خدای زنانه بر مردانه و پیوند بین این دو خدا است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Semiotics of Central Zagros Iron age pins head

نویسندگان [English]

  • REZA Afhami 1
  • Mohammad Hasan Salek Akbari 2
  • alireza Hojabri Nobari 3
1 Department of Art studies, Faculty of Art and architecture, Tarbiat Modares university, Tehran, Iran
2 Department of Archaeology, Faculty of Human Science, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
3 Department of Archaeology, Faculty of Human Science, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Pins of Central Zagros in Iron Age are categorized into two main groups of Straight Pins and Headed Pins. The second group has three subgroups: 1-Castting Pinheads, 2- Openwork Pinheads and 3- Dis-headed Pins. . many scholars began to propose various interpretations concerning the nature, function, and symbolic meanings of these motifs. Among them, one can point out to the theories that attributed them to Mesopotamian gods & Iranian gods and myths. None of the ideas has been presented based on the analysis of all sorts of disc-headed pins; therefore, they are not able to provide a fairly comprehensive theory that can be regarded as true for all of them and /or present a viewpoint about the beliefs of those people who made them. Therefore, in the present study, as a substitute for the traditional symbols of these works, the method of Saussure's structuralism semiotic method was used and 145 disc-headed pin from various museums of the world were studied. Trying to achieve common semantic categories, the analysis process was based on analyzing the structural relationships of the set of designs on the pinheads including, A. go togetherness (rational relations between the motifs) and B. replacement (the possibility of presenting one motif as another). The results of the analysis indicate three possible categorizations such as groups of male, female, and human-like central motifs and separate motifs associated with each of these groups. Another group of pins also displays common motifs between women and men's groups in the form of a common affiliation with the domination of the female groups on the male groups conveying concepts such as bonding and birth. With regard to the characteristics of the eastern state of art, these groups can be attributed, respectively, to female and male goddesses, as well as pseudo- humans with horns, the underworld god who is neuter and dominates both male and female group.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Central Zagros pins
  • head-pin motifs
  • Saussure's semiotic method
  • Syntagmatic & Paradigmatic