نمادشناسی و منشأیابی مضماین نقش گاو در سفالینه‌های نیشابور با اتکا بر متون تاریخی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکترا باستان شناسی اسلامی دانشگاه هنر اصفهان

10.22084/nbsh.2019.18799.1923

چکیده

«نماد» مجموعه‌ای از علامت‌ها، اشاره‌ها و کلمه‌هایی است که بر معنی و مفهومی بالاتر از آن چه ظاهر آن نشان می‌دهد دلالت می‌کند. به بیان دیگر، برای بیان مفاهیم از نمادهایی استفاده می‌شود که ریشه بسیاری از آن‌ها را می‌توان در تاریخ پیشنیان و اسطوره‌ها جستجو کرد. آثار هنری، یکی از مناسب‌ترین بسترها برای ظهور نمادهاست. در این میان، «سفال» یکی از مهم‌ترین آثار هنری سده‌های نخستین اسلامی، حاوی نمادهای بسیاری، از جمله «گاو» است که می‌توان مفاهیم آن را در اساطیر ادوار تاریخی و دوران اسلامی ریشه‌یابی کرد. هدف از پژوهش پیش‌رو نمادشناسی گاو با مد‌نظر داشتن اوضاع اجتماعی، مذهبی و عقاید و باورهای مردمان سده‌های نخستین اسلامی با واکاوی اسناد تاریخی است. از این‌رو، در پی منشأیابی نماد گاو پرسش پیش‌رو مطرح می‌شود؛ منشأ مفاهیم نماد گاو بر روی سفالینه‌های نیشابور چیست؟ روش پژوهش، تاریخی-تحلیلی و مبتنی‌بر مطالعات کتابخانه‌ای است. در روند انجام پژوهش، ابتدا اقدام به جمع‌آوری نمونه‌های آماری از موزه‌ها، طراحی نقوش با نرم‌افزار «کورل‌دراو» شد؛ و در ادامه‌ به مطالعات کتابخانه‌ای در جهت منشأیابی مضامین گاو در سندهای تاریخی پرداخته شده است. دستاورد مطالعه‌ی نماد گاو و ریشه‌یابی مفهوم آن در سفالینه‌های نیشابور، گویای آن است که، با توجه به نقش پر اهمیت گاو در معیشت مردم در ادوار مختلف تاریخی و استفاده از: گوشت، پوست، شیر، فضولات (برای گرم کردن منازل و پخت و پز) در کنار کارایی‌اش در شخم‌ زدن زمین و بارکشی، می‌ توان نمادهایی چون: قدرت و نیرومندی، باروری و حاصلخیزی را متصور شد، که این نماد از دوران پیش‌ازتاریخ تا دوره‌ی مذکور در آثار مختلف هنری قابل پیگیری است و دارای مفاهیم مشترکی هستند؛ هم‌چنین علاوه‌بر مفهوم ذکر شده‌، نمادهای دیگری از جمله: ترکیب گاو با انسان، ترکیب گاو با پرنده، در سفالینه‌های نیشابور دارای مفاهیم نجومی و مذهبی هستند و منشأ آن‌ها مختص عقاید‌ و باورهای اسلامی بوده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Semiotics and the origins of the motif of Cow in the Neyshabur pottery Relying on historical texts

نویسنده [English]

  • Nasrin beik mohammadi
PhD student of Islamic archeology at Isfahan University of Art
چکیده [English]

"Symbol"is a collection of signs, indications, and words that denote a higher meaning and concept than its appearance. In other words, symbols are used to express concepts that roots of many of them can be found in the history of predecessors and myths. Artwork is one of the most suitable platforms for the emergence of the symbol. In the meantime,"pottery"is one of the most important art works in early Islamic centuries, which it contains many symbols among the"cows", and can be traced its implications in the myths of historical and Islamic periods. The aim of this study, semiotics of cow with regard to social conditions, religious and the idea and beliefs of the people of the early Islamic centuries through analysis of historical documents. Hence, following the semiotics of cow, the following question is raised: What is the origin of the cow symbol on the Neyshabur pottery? The research method is historical-analytical and based on library studies. In the process of research, we first began to collect statistical samples from museums, designing motifs with CorelDraw software; and in the following, library studies have been conducted to identify the subject matter of the cow in historical documents. The achievement of studying the cow symbol and its conception in the pottery of Neyshabur suggests that, considering the importance of cow in livelihoods of people in different historical periods and using of: meat, skin, milk, fats (for domestic heating and cooking) along with its efficiency in portage and plowing, can be imagen such icons as: power and strength, fertility and fecundity, which these symbols can be traced from prehistoric times to the aforementioned period in different artistic works and have common concepts. In addition to the above mentioned concept, other symbols, such as the combination of cattle with humans, the composition of cows with birds, are found in Neyshabur's pottery with astronomical and religious concepts and their origin is specific to Islamic beliefs.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Symbol
  • Pottery
  • Neyshabur
  • Cow
  • Astronomy