مطالعه تطبیقی سفال‌ لپویی چهارمحال و بختیاری با شمال فارس بر اساس روش پتروگرافی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه تربیت مدرس

2 استادیار گروه باستان شناسی دانشکده علوم انسانی دانشگاه شهرکرد

3 استادیار دانشگاه شهرکرد

10.22084/nbsh.2019.2970

چکیده

دوره لپویی یکی از مراحل فرهنگی پیش از تاریخ زاگرس جنوبی است که نخستین بار مک‌کان و لانگزدورف در کاوش‌های تل باکون، در لایه سطحی باکون الف آن را معرفی کردند. اما این لویی واندنبرگ بود که اولین بار عنوان لپویی را بکار برد. سفال لپویی در بررسی سامنر در حوضه رود کر به فراوانی به دست آمده است. از طرفی سفال‌ لپویی در کوهستان‌های چهارمحال و بختیاری نیز در کمیت و کیفیت بالایی مشاهده شده است. این سوال مطرح می‌شود که ارتباط بین سفال‌های لپویی این دو منطقه به چه صورت بوده است؟ بنابراین پژوهش حاضر تعداد 17 قطعه سفال لپویی متعلق به چهار محوطه در چهارمحال و بختیاری را با 7 نمونه سفال مربوط به محوطه‌های تپه لپویی و تل باکون از حوضه رود کر به روش پتروگرافی مقایسه می‌کند تا وجه اشتراک و افتراق این نمونه‌ها را مورد بررسی قرار دهد. از طرفی کوهستان‌های چهارمحال و بختیاری زیستگاه مناسب کوچ‌روی را که مورد توجه بانیان فرهنگ لپویی بوده، فراهم آورده است. درواقع وجود دشت‌های میان‌کوهی و کوهپایه‌های غنی آن شرایط مطلوبی را برای حرکات گله فراهم می‌آورد که به این مورد باید منابع آبی فراوان در این منطقه را نیز اضافه کرد که از دیرباز مورد توجه عشایر واقع شده است. اما مطالعات پتروگرافی صورت گرفته بر روی نمونه‌های سفالی به صورت علمی این حرکات کوچ‌روی را بررسی می‌کند. در نهایت با توجه به تشابهات بافت سفال، مواد پرکننده، تحلیل فضای خالی و دمای پخت؛ می‌توان نتیجه گرفت که دانش ساخت سفال لپویی تحت تاثیر حرکات کوچ‌روی به مرزهای شمالی این فرهنگ منتقل شده است و مردمان ساکن در حوزه جغرافیای امروزی چهارمحال و بختیاری اقدام به ساخت سفال لپویی کرده‌اند که این در اختلاف جزیی برخی از نمونه‌های منطقه با شمال فارس قابل توجیه است. از طرف دیگر میزان تشابه برخی نمونه‌های محوطه‌های جنوبی چهارمحال و بختیاری با محوطه‌های فارس به حدی است که وارداتی بودن آنها را یادآور می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparative Study of Chaharmahal & Bakhtiari Lapui Pottery with North Fars; Based on Petrographic Method

نویسندگان [English]

  • mahdi alirezazadeh 1
  • Mahmood Heydarian 2
  • Alireza Khosrowzadeh 3
1 Tarbiat Modares University
2 Shahrekord University, Departemetn of Archaeology, Assistant of Professor
3 Shahrekord University, Department of Archaeology, Assistant of Professor
چکیده [English]

The Lapui period is one of the prehistoric cultural stages of South Zagros that was first introduced by McCown and Langsdorff in the excavations of Tall-i-Bakun in the Bakun A surface layer. But it was Louis Vanden Berghe who first used the title “Lapui”. Lapui Pottery has been extensively obtained in the Sumner survey of the Kor River Basin, on the other hand, Lapui pottery is found in Chaharmahal and Bakhtiari mountains in high quantity and quality. The question arises as to what the relationship between the Lapui Pottery of these two regions was. Therefore, the present study compares 17 sherds of Lapui pottery belonging to four Archaeological sites of Chaharmahal and Bakhtiari with 7 sherds of Kur River Basin sites (Lapui and Tall-i-Bakun) by the petrographic method in order to investigate the similarity and differentiation of these pottery sherds. Chaharmahal and Bakhtiari Mountains, on the other hand, have provided a suitable nomadism habitat that has been the focus of Lapui culture. In fact, the existence of the highlands and its rich foothills provide favorable conditions for herd movements, in addition to the abundant water resources in the region, which has long been the focus of nomads. But petrographic studies on pottery sherds scientifically investigate this nomadism. Finally, considering the similarities of pottery texture, fillers, Gap analysis, and baking pottery temperature, it can be concluded that the knowledge of making Lapui pottery has been transferred to the northern boundaries of this culture under the influence of nomadic movements and that the inhabitants of Chaharmahal and Bakhtiari geography today act. They have made Lapui pottery, which is justified in the slightest contrast to some samples in the region with northern Fars. On the other hand, the degree of similarity of some samples of the southern areas of the Chaharmahal & Bakhtiari with those of Fars is such that it is reminiscent of their importation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lapui Pottery
  • Chaharmahal & Bakhtiari
  • Kor River Basin
  • Pottery Petrography
  • Nomadism