شاخصه‌های جفت‌سازی ابنیه در محور خیابان هرات (بررسی تطبیقی نمونه‌های جفت‌سازی در خیابان هرات و مجموعه‌های معماری ماوراءالنهر در دوران تیموری)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری باستان شناسی، دوران اسلامی،دانشگاه آزاد اسلامی،واحد علوم و تحقیقات،تهران،ایران

2 عضو هیأت علمی پژوهشکده باستان شناسی

3 استادیار گروه باستان شناسی دانشگاه تهران

10.22084/nbsh.2019.20124.2014

چکیده

جفت‌سازی دو بنا در مقابل یکدیگر و اهمیت به تزیینات سردرهای ورودی، یکی از ویژگی‌های معماری عصر تیموری است. این اهمیت به پیش‌خان‌های مزین و جفت‌سازی آنها در مجموعه‌های معماری در منطقه ماوراء‌النهر در دو شهر سمرقند و سبز بسیار تکرار شده است. در مقابل اما، در شهر هرات که سومین پایتخت تیموریان محسوب می‌شده، به دلیل تخریب‌های متعدد، کمترین شواهد فیزیکی از آثار معماری اینچنینی برجای مانده است و باید اشاره کرد که محور خیابان در هرات، که کانون ساخت‌و‌ساز در این شهر محسوب می‌شده از این قاعده مستثنی نیست. با اینکه در اسناد تاریخی به نمونه‌های جفت‌سازی در این محور اشاره شده، اما به سختی می‌توان طرح ملموسی از ویژگی‌های آن در محور خیابان هرات ارائه داد. در این مقاله ضمن بررسی ویژگی-های جفت‌سازی در نمونه‌های مهم معماری تیموری در منطقه ماوراءالنهر، شاخصه‌های آن‌ها را در دو دسته مجموعه‌های شهری و مجموعه محورهای مزاری دسته‌بندی نموده و سپس با تحلیل منابع و اسناد تاریخی، ویژگی‌های جفت‌سازی‌ها در ابنیه خیابان هرات مشخص و با نمونه‌های مشابه در ماوراءالنهر مقایسه شده است. اطلاعات این مقاله با روش‌های کتابخانه‌ای، مشاهده بصری و مقایسه یافته‌های حاصله،گردآوری شده و پژوهش با روش تطبیقی-تحلیلی صورت گرفته است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که خیابان هرات در دسته مجموعه محورهای مزاری در معماری تیموری جای می‌گیرد، اما در مقایسه با شاخصه‌های مجموعه-محور‌های مزاری پیش از خود در این دوره حائز ویژگی‌های منحصر به فردی است. در این محور بر خلاف محور‌های پیشین، کاربری‌های متنوعی علاوه بر مقابر قرار داد که سبب می‌شود تا این محور را به عنوان یک طرح جامع شهری که به مرور زمان شکل گرفته محسوب داریم. این مجموعه تنها محور مزاری است که در آن چندین زیرمجموعه‌ شهری جای گرفته‌اند. دراین مجموعه‌های ‌شهری در خیابان هرات، جفت‌سازی‌ها بر خلاف مجموعه‌های شهری سمرقند به صورت محوری و نه میدانی طراحی شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Building pairing features on Herat Street axis (Comparative Study of Pairing Samples on Herat Street and Transoxiana architecture collections in Timurid era)

نویسندگان [English]

  • Shahin Garakani Dashteh 1
  • mohammad mortezayi 2
  • mohammad esmail esmaeli jelodar 3
1 Ph.D. student of Archaeology, Islamic era, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
2 Research fellow.Iranian center for Archaeolo gical research
3 tehran university
چکیده [English]

The paired form of the two buildings against each other and the importance of decorating the entrances was a prominent feature of Timurid architecture. This importance to decorated entrances and pairing them in the architectural complexes of the Transoxiana area has been repeated over and over, especially in two cities of "Samarkand" and "Sabz". By contrast, in the city of Herat, the third capital of the Timurids, due to numerous demolitions, there is little physical documents of architectural works. Although historical documents cited examples of construction on paired form on this axis, it is difficult to draw a clear outline of its features on the Khyaban-e Herat axis. In this paper, while examining the pairing characteristics in important examples of Timurid architecture in the Transoxiana region, and then, by analyzing historical sources and documents, the pairing characteristics of the Khyaban-e Herat buildings are identified and compared with similar ones in Transoxiana. The information of this article has been collected by library methods, visual observation and comparison of the findings and the research have been done by the comparative-analytical method. The results of this study show that Khyaban-e Herat falls into the category of burial axis in the Timurid architecture collection, but in compared with the features of the pre-existing burial axial set in this period, it has unique characteristics. The results of this study show that Khyaban-e Herat falls into the category of burial axis in the Timurid architecture collection, but in compared with the features of the pre-existing burial axial set in this period, it has unique characteristics. Except for the tomb, there was various other function in Khyaban-Herat, besides, several city complexes had been operating along the Khyaban axis. Pairing buildings along this axis was mainly done on both sides of the road, not around an enclosure. That is these cases that make Khyaban-e Herat an urban community plan that was gradually being formed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pairing form
  • Timurid
  • Transoxiana
  • Herat
  • Herat Street