سفال خاکستری نوع اوروک در غرب ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

نویسنده

10.22084/nbsh.2019.19509.1972

چکیده

سفال موسوم به سفال خاکستری نوع اوروک از جمله گونه‌های شاخص سفالین محوطه‌های هزاره 4ق.م شمال بین النهرین است. علی‌رغم همجواری مناطق غربی ایران با شمال بین النهرین، اطلاعات موثقی در باره این گونه سفالین در محوطه‌های دوره مس و سنگ جدید مناطق غربی ایران در دسترس نبود. در بررسی‌های جدید صورت گرفته در بعضی مناطق غربی نطیر تپه قلعه نَنِه در مریوان گونه‌ی جدیدی از سفال خاکستری به‌دست آمده که با توجه به فرم و خمیره و نوع شاموت، این گونه مربوط به دوران مفرغ و آهن نبوده و در زمره سفال موسوم به سفال خاکستری نوع اوروک قرار می‌گیرد. نوشتار حاضر در پی آن است که ضمن معرفی ویژگی‌های کلی سفال خاکستری نوع اوروک و نیز نگاهی به پراکنش محوطه‌های دارای این سفال در منطقه شمال بین النهرین، به بررسی و مطالعه داده‌های نویافته در غرب ایران بپردازد. با توجه به ناشناخته ماندن این گونه در مطالعات پیش از تاریخ مناطق غربی ایران، هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی جایگاه و اهیمت سفال‌ خاکستری نوع اوروک در مطالعات هزاره 4 ق.م این منطقه است. چگونگی ورود وگسترش این گونه در غرب ایران بنیادی ترین پرسش پژوهش حاضراست؟روش پژوهش ترکیبی از فعالیت‌های میدانی و نیز مطالعات کتابخانه ایی است، بدین گونه که سفال‌های خاکستری بدست آمده از کاوش و بررسی‌های باستان شناختیِ برخی محوطه‌های غرب ایران با نمونه‌های مناطق همجوار مقایسه و مورد تحلیل قرار گرفت. نتیجه حاصل شده نشان می‌دهد که سفال خاکستری نوع اوروک در نیمه اول هزاره 4ق.م جغرافیای وسیعی از مناطق شمال سوریه و عراق و جنوب شرق ترکیه را در برگرفته که با ارائه شواهد جدید بعضی از مناطق غرب ایران نیز به این پهنه‌ها اضافه می‌گردد. با توجه به سرعت گرفتن روند برهم کنش‌های فرهنگی پهنه‌های فرهنگی مناطق غربی ایران با منطقه بین النهرین در هزاره 4 ق.م، پاسخ پرسش این پژوهش در ارتباط با چگونگی وجود این گونه در غرب ایران در ورای این برهم کنش‌ها جای دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Uruk grey ware in western Iran

نویسنده [English]

  • Sirvan Mohammadi Qasrian
-
چکیده [English]

So called Uruk grey ware is one of the most important fourth millennium B.C pottery type of upper Mesopotamia. This ware dating back to the middle phases of Late chalcolithic period(LC3-4) of northern Mesopotamia. This ware is a handmade and chaff tempered/chaff-faced pottery. Uruk grey ware reported from many chalcolithic period sites in upper Mesopotamia extended from north of Syria and Iraq to the south-east of Turkey(Stein, 2012:130-135). Even upper Mesopotamia and western Iran are neighboring regions and have a firm cultural interaction during prehistory, but there is not clear information regarding Uruk grey ware in west of Iran. recent archaeological investigation in some regions in western Iran archaeological sites like Tepe Qaleh Naneh in Marivan county, identified some handmade chaff tempered pottery seems to be Uruk grey pottery. Noted that Tepe Qaleh Naneh was first reported by Bu Alisina expedition (Mohammadifar & Motarjem,2003). The site was revisited in 2015 resulted unmourns Godin VI(Late Uruk) pottery(Saedmoucheshi et al. 2015). Regarding the value of this pottery in late chalcolithic pottery studies, Present paper would try to investigate and evaluate the new founded martials from Marivan region. On the subject of non-local provenance of Uruk grey war which is located in upper Mesopotamia, The main question concerning this typical pottery type in western Iran is about the way of its intrusion and development in this area. In order to find the answer our question, we compared and analyzed Uruk grey pottery unearthed from archaeological sites like Tepe Qale Nane and some other chalcolithic period sites in western Iran like Tepe Kalnan (Saedmoucheshi et al, 2017 ). The result of our studies concerning this pottery showing that Uruk grey ware is not confined in Upper Mesopotamian horizon and some parts of western Iran is also influenced from this ware. Regarding firm archaeological interaction between western Iran and Upper Mesopotamia in fourth millennium B.C, Uruk grey war was introduced in western Iran also

کلیدواژه‌ها [English]

  • grey ware
  • Marivan
  • Upper Mesopotamia
  • Late Chalcolithic(LC