بررسی الگوهای استقراری عصر مس و سنگ و مفرغ در منطقه سرایان، خراسان جنوبی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مدرس مجتمع آموزش عالی گناباد

2 گروه باستان شناسی دانشگاه هنر اصفهان

10.22084/nbsh.2020.20724.2063

چکیده

منطقۀ سرایان یکی از مناطق مورد مطالعه باستان‌شناسی خراسان جنوبی در سال‌های اخیر است که تاکنون مطالعات زیادی در آن انجام نگرفته و پس از بررسی آن در سال‌های اخیر بود که به توانمندی‌ها و قابلیت‌های آن در دوران‌های مختلف، بالاخص پیش از تاریخ، تا حدودی پی برده شد. این منطقه از منظر طبیعی دو بخش کوهستانی و دشت را دربر می‌گیرد که به لحاظ زیست محیطی مکان‌های مطلوبی را برای شکل‌گیری استقرارها در گذشته فراهم می‌کرده است؛ همان‌گونه که شکل‌گیری استقرارهای اولیه تاکنون همیشه وابسته به انواع مختلف عوامل زیست‌محیطی بوده‌اند. یکی از روش‌های بررسی و شناسایی عوامل موردنظر در مطالعات باستان‌شناسی مطالعه الگوی استقرار و تحلیل استقراری است که به بررسی شکل‌گیری محوطه‌های باستانی در انواع بسترهای محیطی می‌پردازد. به نظر می‌رسد برهمکنش‌های انسان با محیط در دشت جنوب سرایان شکل‌گیری یک منظر متمایز را به دنبال داشته است. پژوهش حاضر به مطالعه 16 استقرار متعلق به عصر مس و سنگ و مفرغ در منطقه سرایان می‌پردازد که در بررسی باستان‌شناسایی بخش مرکزی سرایان شناسایی شدند. این پژوهش برای اولین بار به بازشناسی مبحث الگوی استقراری در دوران پیش از تاریخ در این منطقه می‌پردازد. مهمترین پرسش‌های موجود، چگونگی شکل‌گیری استقرارها در منطقه و نوع متغیرهای موثر در شکل‌گیری زیستگاه‌ها در دوران مس سنگی و مفرغ می‌باشد. به همین دلیل ابتدا مقایسه گونه‌شناختی داده‌ها و گاهنگاری نسبی استقرارها انجام گردید و سپس با استفاده از نرم افزار GIS به تحلیل و شناسایی الگوهای استقراری منطقه سرایان با فاکتورهای مختلف جغرافیای طبیعی و انسانی پرداخته شد. براین اساس متغیرهای گوناگونی از قبیل میزان بارش، رودخانه‌ها و بسترهای محیطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. با این تحلیل‌ها مشخص گردید که نقش متغیرهای مختلف از قبیل کد ارتفاعی، وضعیت دمایی، دسترسی به منابع آب دایمی در شکل‌گیری زیستگاه‌ها مشهود است. حتی تعدادی از محوطه‌ها در حاشیه رودخانه‌های دایمی ایجاد شده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Chalcolithic and Bronze Age settlement patterns in Sarayan region, South Khorasan

نویسندگان [English]

  • bahram anani 1
  • farshid iravani ghadim 2
1 Archaeology Department. Gonabad University
2 Department of Archaeology in Art University, Isfahan
چکیده [English]

Sarayan region is one of the most studied areas of South Khorasan archaeology in recent years which has not been many studies. This area comprises two parts from landscape: mountainous and plain. These parts have provided environmentally favorable locations for settlements formation in past. As the formation of early settlements have always been dependent to environmental factors. one of these approaches in archeological studies is the study of the settlement pattern and analysis investigating the formation process of archeological sites in environmental contexts. It seem human interactions with the environment in the South Plain of Sarayan causing a distinct landscape. Information and awareness of settlement pattern of area could improve the perception of its cultural landscapes. In the past, this kind of analysis was done through traditional methods but nowadays analysis of settlement pattern is done by different software like ArcGIS that results in real and accurate information.
The present study investigates 16 settlements of the Chalcolithic and Bronze ages in Sarayan region that were identified in archaeological survey of Sarayan. This reserch studies the settlement pattern recognition of the pre-historic period in this region for the first time. The most important questions are how settlements are formed in the region and factors affecting settlements formation during the Chalcolithic and Bronze ages. Therefore, first, were performed typological comparison of the data and the settlements chornological then, GIS software was used to analyze and identify settlement patterns of Sarayan area with various factors of natural and human geography. Accordingly, various variables were analyzed such as precipitation, rivers and environmental contexts. These analyzes showed that different variables have an important influence on the settlements formation. These variables include elevation code, temperature status, access to permanent water sources. Even the number of sites have been created on the border of permanent rivers in this region.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Settlement Patterns
  • Chalcolithic Period
  • Bronze Age
  • Archaeological survey
  • Sarayan