پژوهشی در کهن فضاهای باز بومی محله ای همدان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت

2 دانشگاه علم و صنعت

3 دانشیار دانشکده هنر و معماری بوعلی سینا

10.22084/nbsh.2020.14999.1663

چکیده

یکی از جنبه‌های موفق هر فضای جمعی پایداری است. از نمودهای پایداری، ماندگاری توأم با پویایی در گذر زمان می‌باشد. نظام محله محور در ساختار شهر باستانی همدان، نشانگر محله‌هایی پویا در گذار سالیان متمادی در این شهر است. در مرکز این محلات که از هم‌جواری آنان ساختار شهر شکل گرفته است، عمدتاً میدانچه ای سرباز، محصور و مشجر با هم‌جواری مسجد، حمام و بازارچه و سایر فضاهای عمومی پیرامونی قرار دارد؛ که در اصطلاح بومی همدان با عنوان "چمن" شناخته شده و با بهترین موقعیت دسترسی گره ارتباطی چند معبر مهم شهری است. ساختار مرکز محلات همدان بر اساس پاسخگویی به نیازهای جسمی و روحی انسان شکل گرفته و برآورده‌کننده جامع نیازهای ضروری اهالی می‌باشد، این ساختار سبب ایجاد خرد اقلیم مناسب با افزایش آسایش حرارتی در فضای باز مشجر و محصور، ایجاد مرکز تجمع و مآمن تعاملات اجتماعی اهالی محله، کاهش سفرهای بین‌شهری و خودکفایی اقتصادی محله می‌شود. کهن‌الگوی چمن، می‌تواند به‌عنوان الگویی مطابق با فرهنگ اسلامی و در سازگاری با شرایط اقلیمی در ساختار شهر احیا شده و در طراحی شهرهای جدیدالاحداث به‌عنوان شهری با الگوی ایرانی اسلامی مورداستفاده قرار گیرد. ساختار اصلی مرکز محلات کهن شهر همدان چیست؟ سؤال اصلی این پژوهش می‌باشد. راهبرد پژوهش تاریخی- تفسیری و مبتنی بر گردآوری اطلاعات با مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی‌های میدانی می‌باشد. برای انجام مطالعات کتابخانه‌ای شناسنامه منابع پژوهشی شامل مشخصات کلی منبع، چکیده، تصویر، فرآیند پژوهش و موارد ارجاع تهیه شده است. به‌منظور انجام مطالعات میدانی، شناسنامه کالبدی واجد ویژگی‌های کالبدی، محیطی، فرهنگی و اقتصادی تنظیم گردیده است. در بافت شهری از دوره اشکانی تا پهلوی اول، همدان از قوی‌ترین و پویاترین مرکز محلات برخوردار بوده که سبب انسجام نظام محله محور در شهر شده است. مسجد و حمام از عناصر ثابت و جزء لاینفک محلات بوده است.
واژه‌های کلیدی: همدان، چمن، مرکز محله، میدان، فضای باز محله‌ای

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Vernacular community centers, ancient heritage in Hamadan city

نویسندگان [English]

  • seyed majid mofidi shemirani 1
  • seyedeh faezeh etemad sheykholeslami 2
  • mohamadebrahim zarei 3
  • Seyed Reza Mortezai 1
1 *, Assistant Professor, School of Architecture and Urban Studies, University of Science and Technology
2 P.H.D Researcher. School of Architecture and Urban Studies, University of Science and Technology
3 associate professor, School of Architecture and Urban Studies, University of Science and Technology
چکیده [English]

Vernacular community centers, ancient heritage in Hamadan city
One of the most successful aspects of any collective space is its sustainability. The signs of the stability of each space, the stability and durability along with the dynamism of that space over different generations. The neighborhood-centered system in the historic city of Hamedan represents dynamic neighborhoods over the years in the city. The historic city of Hamedan is composed of neighborhood of 50 communities. Most of these communities having wooded squares and markets and public spaces surrounding the squares are named in local idiom of Hamadan as "Chaman". Chaman space is open, enclosed and wooded square of the core of community in the best location to access where urban node of several major passages connecting, center of association with the best position of the communication node, social interactions of the neighborhood residents is.
What is the main structure used in the center of the ancient neighborhoods of Hamedan? The main question of this research is with the assumption that "The Chaman spaces have been the major architecture pattern in the old neighborhood center of Hamadan."
The research strategy is a historical- interpretation based on library studies with the production of a birth certificate and field studies by providing a physical, environmental, cultural and economic identification of the grass space. In the urban context of the Islamic period, the texture of the city of Hamedan has had the strongest and most vibrant center of the neighborhoods, which has led to the integration of the neighborhood system in the city of Hamedan. The lawn space is designed and tailored to all human existential dimensions and is a comprehensive supplier of essential needs of the people. Therefore, the lawn structure, in addition to the greenery, has cultural-religious spaces and commercial spaces, is responsive to the needs of the local, religious, and cultural needs of the locals. The mosque and bath were a constituent element.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hamadan
  • Chaman
  • community centers
  • square
  • open space