بررسی های باستانشناسی بخش مرکزی و مزایجان شهرستان بوانات

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه تهران

2 استاد دانشگاه تهران

3 گروه باستان شناسی دانشگاه تهران

4 دانشگاه آزاد واحد مرودشت

10.22084/nbsh.2019.17319.1812

چکیده

این پژوهش بر پایه سؤالاتی راجع‌به شناخت استقرارهای دوره‌های مختلف این حوضه، گونه‌شناسی آثار، عوامل تأثیرگذار بر شکل‌گیری استقرارها و برهمکنش‌های فرهنگی با مناطق هم‌جوار انجام شده است و قصد بر آن است تا بتوان چشم‌اندازی فرهنگی از استقرارهای انسانی گذشته این حوضه ارائه نمود. بررسی میدانی این حوضه در سال 1394 به‌صورت پیمایشی انجام گرفت که در نتیجه منجر به شناسایی 200 اثر شد که بر اساس مواد فرهنگی سطحی از دوره نوسنگی تا قرون متأخر اسلامی قابل تاریخ‌گذاری هستند؛ دراین‌بین با توجه به دست آمدن مواد فرهنگی شاخص مانند سفال و یا کتیبه از برخی محوطه و بناها تاریخ‌گذاری دقیق صورت گرفت، اما در برخی از آثار مانند آسیاب‌های آبی و یا نقوش صخره‌ای تنها به اسلامی بودن آن‌ها اشاره شده است. هرچند برخی از محوطه‌ها دارای چند دوره فرهنگی هستند. طی بررسی‌های صورت گرفته مشخص گردید قدیمی‌ترین استقرار مربوط به نیمه دوم هزاره هفتم پ.م و هم-زمان با دوره موشکی در فارس است است پس از آن از دوره‌های جری و شمس‌آباد استقراری‌ شناسایی نشد که بنظر می‌رسد شاید بتوان تغییرات اقلیمی را دلیل این شکل‌گیری و متروک شدن این دره در دوره نوسنگی دانست. مجدداً از دوره باکون تا بانش شاهد استقرارهایی در این حوضه هستیم. به نظر می‌رسد تغییرات اقلیمی یکی از دلایل اصلی شکل‌گیری استقرار دوره نوسنگی و همچنین متروک شدن این حوضه در نیمه دوم هزاره چهارم پ.م است. از دوره هخامنشی تا به امروز استقراهای مختلفی در این منطقه شناسایی شده است که سه عامل رودخانه، زمین‌های حاصلخیز و شیب عوامل تأثیرگذار در شکل‌گیری استقرارها بوده‌اند. این آثار را به‌لحاظ ماهیت و ریخت‌شناسی کلی می‌توان به تپه‌ و محوطه‌، ماندگاه‌ها، بنا، قلعه، پل‌ها، گورستان‌، غار و اشکفت، معادن و محوطه‌های سرباره، آسیاب‌های آبی و نقوش صخره‌ای تقسیم کرد. با توجه به شواهد موجود ازجمله موقعیت مکانی، وسعت، میزان و تراکم آثار سطحی می‌توان این آثار را به استقرارهای دائم و فصلی نسبت داد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Archaeological Survey at Markazi and Mazayjan District in Bavanat County

نویسندگان [English]

  • Morteza Khanipoor 1
  • kamalodin niknami 2
  • Mohammad Amin Mirghaderi 3
  • Hamid Tabatabaei 1
  • Malihe Tahmasebi 4
2 tehran university
3 University of Tehran
4 University of Marvdash
چکیده [English]

The first season of the survey was conducted in April and May 2015. It is attempted to determine the studied region according to natural geographical range without considering new political borders. To this end, Bavanat River Basin which is located in two central and Mazayjan parts of this county was fully investigated. Archeological research was carried out in a survey and intensive way to identify all sites and relics that reflect the activities of past human societies in the region. In this research, in addition of using all the information of historical texts and environmental studies, it was tried to conduct a field study in the basin of Bavanat River and by analyzing movable and immovable surface findings, the relationship between cultural sites and settlement patterns are investigated and meanwhile by comparing with the adjacent regions, the relationship between these cultural sites in different periods with the environment and geography of the region is investigated. In general, the most important goals of this archaeological research in 2015 are as the following: identifying all cultural works of different periods of the region; preparing archaeological maps of the studied region in the alternation of different cultural periods, studying and investigating the process of settlement changes in different periods, presenting the sequence of relative chronology of the region based on surface findings, measuring the effect of environment on the formation of settlements, explaining the cultural position of the studied region in cultural areas of country, recognizing regional and trans-regional interactions based on surface findings. During the conducted researches, 200 sites that dated from the Neolithic Period to the late Islamic era were registered. These sites include hills and ancient sites, historical castles, historical places of worship, mosque, bridge, cemetery, mill, petroglyph, ancient mines, and slag site. The oldest signs of settlement in this region were related to the Neolithic that this type of pottery was already identified in Marvast Plain, known as Mushki.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Fars Cultural region
  • Bavanat
  • Archaeological survey