آنالیزهای پتروگرافی مقاطع نازک سفال‌های گونه‌ی منقوش بدون لعاب دوره‌ی اسلامی جزیره قشم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزشی باستان شناسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهرکرد، ایران

2 استادیار دانشگاه شهرکرد

3 'گروه باستان شناسی دانشگاه شهرکرد

10.22084/nbsh.2020.20703.2061

چکیده

موقعیت جغرافیایی جزیره‌ی قشم در سواحل شمالی خلیج‌فارس و دهانه‌ی تنگه‌ی هرمز و قرارگرفتن آن در مسیر راه‌های ارتباطی از دیرباز سبب رونق ارتباطات گسترده تجاری با دیگرمناطق به ویژه با جنوب خلیج‌فارس شده‌است. طی دو فصل بررسی‌های باستان‌شناختی جزیره‌ی قشم که در سال‌های 1385و اسفند 1390و فروردین1391 توسط علیرضا خسروزاده انجام‌گرفته، درمجموع 161 محوطه‌ی باستانی شناسایی شد و تعداد قابل‌ملاحظه‌ای از سفالینه‌های گونه منقوش بدون‌لعاب بدست آمد که از نظر جایگاه و سیرتحول حائز اهمیت هستند. این گونه‌سفال دارای پراکندگی گسترده‌ای در سواحل شمالی و جنوبی خلیج فارس بوده و به‌نظر می‌رسد تولید آن در طول دوران‌اسلامی در سرتاسر سواحل شمالی و جنوبی خلیج‌فارس رواج‌داشته و به یکی از کالاهای اصلی برای تجارت تبدیل‌شده‌است اما مطالعات باستان‌شناختی بیشتر برحوزه‌ی جنوبی خلیج‌فارس متمرکز بوده‌است و اطلاعات باستان‌شناسان از حوزه‌ی شمالی موردی، پراکنده و ناکافی‌است. لذا درراستای شناخت و معرفی این گونه کمترشناخته‌شده در ایران و با هدف کانی‌شناسی آن، 14 نمونه جهت بررسی‌های میکروسکوپی انتخاب و نمونه‌ها با روش آنالیز مقاطع‌نازک پتروگرافی و با استفاده از میکروسکوپ پلاریزان نوری بررسی شد. مطالعات میکروسکوپی انجام‌شده تلاشی‌بود برای پاسخگویی به پرسش‌هایی همچون: سفال‌های منقوش بدون لعاب جزیره‌ی قشم از نظر کانی‌شناسی دارای چه ویژگی‌هایی هستند؟ چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی از نظر کانی‌ها در میان نمونه‌های آزمایش‌شده وجود دارد؟ و کیفیت و میزان پخت سفال‌ها چگونه است؟ در بررسی و مطالعه‌ی مقاطع‌نازک مشخص‌شد باتوجه به اینکه جزیره‌ی قشم ازلحاظ جایگاه زمین‌شناسی در پهنه‌ی ساختاری زاگرس چین‌خورده جای‌گرفته است در آن واحدهای رسوبی کربناته و ماسه‌سنگی رخنمون دارد. اجزای پرکننده‌ی قطعات با منشا آذرین و رسوبی با اجزای مشابه می‌باشد. متداول‌ترین کانی در ساختار نمونه‌ها کوارتز است و تمامی نمونه‌ها به جز یک نمونه grog دارند اما وجود برخی کانی‌ها و سنگ‌های متفاوت در نمونه‌ها قابل‌توجه می‌باشد. علاوه‌برآن تمامی نمونه‌ها دارای ساختاری مشابه و دارای بافت پورفیری می‌باشند. در رنگ تمامی نمونه‌ها از اکسید آهن استفاده‌شده‌است و پخت غالب سفال‌ها در حدود 800 درجه سانتی-گراد و به‌حد کافی بوده‌است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Petrographic Analysis of Thin Sections on the Non-Glazed Painted Pottery Ceramics of Islamic Era in Qeshm Island

نویسندگان [English]

  • zahra Bakhtavar 1
  • mitra shateri 2
  • alireza Khosrowzade 3
1 Archeology department, Litrature and Humanity faculty, shahrekord, Iran
2 shahrekord
3 Archeology Department of shahrekord university
چکیده [English]

Qeshm island is located in the northern coast of the Persian Gulf in the estuary of it in the span of Hormouz channel and its location on the communication routes have long affluence extensive commercial communications with other areas. During Archeological surveys were carried during two seasons in 2007 and 2012 by Ali Reza Khosrowzadeh were identified 161sites and a considerable number of marked potteries too which They are important. This type has a wide distribution in the northern and southern coasts of the Persian Gulf and appears to have spread throughout the northern and southern coasts of the Persian Gulf during Islamic times. But most of archaeological researches have been concentrated on the south of the Persian Gulf and archaeological information from the northern area is scattered and inadequate. Therefore, in order to identify and introduce this lesser known type of Pottery in Iran and for its mineralogical purpose14 sampled unglazed painted potteries were selected for microscopic examination and the samples were analyzed by thin section petrographic analysis using polarizing light microscope. The microscopic studies were an attempt to answer the questions: What are the mineralogical characteristics of Qeshm Island potteries? What are the similarities and differences in minerals among the tested samples? how is the quality and amount of making potteries? Considering Qeshm is located in the Zagros structural zone due to its geological location that saws the carbonate sedimentary and sandstone. These characteristics correspond with the findings of the potteries from Qeshm. The most common mineral in the sample structure is quartz and all samples have but one sample of grog, but some different minerals and rocks are remarkable in the samples. Furthermore, all the pottery samples have the same structure and porphyry texture. Iron oxide was used in the color of all samples. The most potteries are baked at a temperature of about 8000C. So most of them have enough baking

کلیدواژه‌ها [English]

  • Non-Glazed Painted Pottery
  • Islamic Era
  • Petrography
  • Persian Gulf
  • Qeshm Island