گونه شناسی آثار باستانی منطقه کُهگیلویه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشکده باستان شناسی

10.22084/nbsh.2020.21491.2124

چکیده

در این مقاله آگاهی هایی کلی در مورد گونه شناسیِ انواع محوطه های باستانیِ منطقه کُهگیلویه ارائه شده که در نتیجه فصل های دوم و سوم بررسی های باستان شناختی این منطقه شناسایی شده اند. این بررسی ها در محدوده ای به وسعت حدود 3000 کیلومتر مربع، در بخش های چِرام، قلعه رئیسی و مناطقی از دیشموک و لِنده انجام گردید و هدف اصلیِ آن، شناسایی آثار باستانی منطقه بود. رویکرد بررسی ما به صورت گسترده و تااندازه ای فشرده و مبنای ما برای بررسی، نقشه های توپوگرافی به مقیاس 25000/1 برای به دست آوردن درکی کلی از وضعیت جغرافیایی منطقه بود. در پایان این بررسی ها، در مجموع شمارِ 374 اثر از دوره پارینه سنگیِ میانه تا اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی شناسایی و بررسی شد. به طورکلی، می توان انواع آثار شناسایی شده را به 15 گروه به این ترتیب دسته بندی نمود: محوطه ها، تپه ها، غارها، پناهگاههای صخره ای، بناهای عام المنفعه، بَردگوری ها، خانه های اَربابی دارای استحکامات، بناهای مذهبی، دژهای کوهستانی، گورستان ها، راه های سنگ فرش، کانال های انتقال آب، سنگ آبها، سنگ نبشتهها و سنگرها. مهمترین آثار شناسایی شده از دوره پیش از تاریخ، شامل محوطه های باز، اشکفت ها و پناهگاههای صخره ای است؛ ازجمله: محوطه کَم کِنَک، اشکفت سیاه، پناهگاههای صخره ای قافِله بِه 1 تا 3 و پناهگاه صخره ای و اشکفت کَبگی که شواهدی از دوره های پارینه سنگی میانه، فراپارینه سنگی و احتمالاً آغاز نوسنگی را به دست می دهند. آثار دوران تاریخی شامل برخی از محوطه های با معماری سنگی، استودان ها و گورستان ها است. باتوجه به شیوه زندگیِ نیمه یکجانشینیِ امروزی مردمان منطقه کُهگیلویه، قابل پیشبینی بود که بیشتر محوطه های شناسایی شده، کوچ نشینی باشند. بیشتر این محوطه ها مربوط به دوران اسلامی است که احتمالا، با رونق شهر قدیم دهدشت در سده های میانه  و متأخر اسلامی ارتباط دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Typology of the Ancient Sites in Kohgilouyeh Region

نویسنده [English]

  • Ahmad Azadi
Iranian Center for Archaeological Research
چکیده [English]

This paper presents general information on the typology of various ancient sites in the Kohgilouyeh region, which have been identified and recorded as a result of the second and third seasons of archaeological surveys in this important region. These surveys were carried out in an area of about approximately 3,000 square kilometers in the Cheram, Qaleh Raeesi, and some parts of Dishmouk and Lendeh districts. The main aim of the survey was to identify the ancient sites of this region. We adopted an extensive and relatively intensive approach in our survey, and our basis was topographic maps at the scale of 1/25000 to obtain a general understanding of the geographical situation of the Kohgilouyeh region. At the end of these surveys, a total of 374 sites from the Middle Paleolithic to the Late Qajar and the Early Pahlavi periods were identified and studied. In general, the identified sites can be divided into 15 groups: sites, mounds, caves, rock shelters, public utility buildings, ossuaries, fortified manor house, religious monuments, mountain fortresses, cemeteries, paved roads, water conveyance channels, water stones, petroglyphs, and trenches. The most important sites identified from the prehistoric period encompass open sites, caves, and rock shelters such as Kamkenak, Eshkaft Siyah, Ghafelehbeh 1, 2, and 3 rock shelters, and Kabgi rock shelter and cave, providing evidence of the Middle Paleolithic, Epipaleolithic, and possibly Proto-Neolithic periods. Historical sites include some sites with stone architecture, ossuaries, and cemeteries. Due to today's semi-sedentary lifestyle of people in the Kohgilouyeh region, it was predictable that the majority of the identified sites were of the nomadism type. Moreover, many of these sites belong to the Islamic era and are most likely related to the prosperity of the ancient city of Dehdasht in the Middle and Late Islamic centuries and the subsidiary regions around it.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Kohgilouyeh
  • Typology of ancient sites
  • Archaeological survey