بررسی نفوذ فرهنگ کوراارس در کرانه‌های شرق زاگرس مرکزی (بر اساس پژوهشهای باستان‌شناسی تپه چال پیرتاج،کردستان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی پژوهشکده باستانشناسی

10.22084/nbsh.2020.21367.2110

چکیده

تپه چال در منتهی الیه آخرین کرانه‌های فرهنگی – طبیعی شرقی زاگرس مرکزی در بیجار کردستان قرار دارد. پژوهش‌های این ناحیه نشان میدهد که این منطقه از نظر فرهنگی در هزاره سوم ق.م در حوزه نفوذ سنت کوراارس قرار میگیرد. شکل‌گیری و گسترش فرهنگ کوراارس یکی از مهمترین تحولات افقهای فرهنگی جنوب قفقاز است که تاثیرات شدیدی بر مناطق جغرافیایی وسیع و متفاوت از جمله آناتولی شرقی ،شمال غرب و غرب ایران بر جای گذارده است. گمانه زنی باستان شناسی، در تپه چال که محوطه‌ای تک دوره‌ای است ،با هدف شناسایی توالی استقراری و بررسی نقش منطقه در توسعه فرهنگ کوراارس انجام شد. مطالعه الگوی انتشار محوطه های دارای مواد فرهنگی کوراارس از مرز شمالی منتهی به رودخانه ارس تا نیمه شرقی آذربایجان و همچنین مناطق مرتفع و نیمه خشک و استپی شرق کردستان تماما بیانگر این نکته است که حضور مردمان کوراارس که در ادبیات باستان شناسی ایران به نام فرهنگ یانیق خوانده میشوند در این چشم انداز طبیعی سکنی گرفته‌اند، لذا در این پژوهش به نحوه و زمان شکل‌گیری این فرهنگ در محوطه پیرتاج و نهایتاٌ نحوه تکامل آن میپردازیم. این نوشتار تلاش میکند با توجه به مطالعه‌ی مواد فرهنگی متعلق به سنت یانیقی در پیرتاج به این پرسش پاسخ دهد که چگونه ارتباطات و مناسبات فرهنگی بین این نقطه با دیگر مناطق حضور فرهنگ کوراارس برقرار بوده است؟ اهمیت داده‌های این محوطه نشان میدهد که برخی گونه-های سفالی از لحاظ فرم و تزئین متفاوت از گونه‌های شناخته شده در دیگر محوطه‌های این فرهنگ در شمال غرب و دامنه های شرقی زاگرس میباشند. پژوهش حاضر برمبنای گمانه‌زنی و سپس مطالعات کتابخانه‌ای صورت گرفته و با رویکرد توصیفی-تحلیلی، سعی در تبیین مواد فرهنگی دارد. نتایج پژوهشها اطلاعات جدیدی از سنت کوراارس در انتهای شرقی‌ زاگرس مرکزی ارائه داد و نشان داد که داده‌های سفالی از پیچیدگیهای تکنیکی بیشتری برخوردار است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Influence of Kura-Araxes Culture on the Inner Margins of East Central Zagros (Based on Archaeological Research on Chal Tepe Pirtaj, Kurdistan)

نویسنده [English]

  • mahnaz SHARIFI
Academic member of iranian center for archology research
چکیده [English]

There are few studies in the Bijar region. The only excavation in the area is the excavation of the Gheshlagh Tepe which is carried out in three seasons by the Motarjem and sharifi. The result was the continuation of the settlement from the Early, to Late Chalcolithic Period (Sharifi & Motarjem, 2014). But no site of the Early Bronze Age has been excavated in the region. So paying attention to the Pirtaj Mound is very important, because excavation on this mound led to the identification of a site from the Early Bronze Age in the high-altitude region between the east of the central Zagros and the southern basin of the Lake Urmia . While cultural relations of the two regions were previously discussed in Archaeological studies, there was still no information available on the existence of intermediary locations.
The Pirtaj mound is located at 35 K.M of the Bijar township, Kurdistan province, with Geographical coordinates (UTM: 39 S 241720.60, 3960714.02) and 1688m height above the sea level.The mound consists of an ancient stack with dimensions of 140 and a width of 120 meters and a height of 5 meters. Two sounds were excavated on this mound. In the sound of T.T.10. three layers identified. The first layer is Agricultural accumulation and the second and third layer are cultural Accumulation belonged to the Early bronze Age. The pieces of pottery, bones and ash remains are the cultural materials available in this sound. In the excavation of the T.T.11 sound, four layers were identified. The two upper layers represent the cultural accumulation Belonging to the Early bronze Age and the two lower layers represent sedimentary deposits. Due to the sequence of layers in this sound, the cultural layers of the Pirtaj are formed on the surface of a low-volume and low-level natural hill.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Archeology of the third millennium, Kura-Araxes Culture, East Central Zagros
  • ,Tepe chal