مقایسه کانی‌نگاری سفال دوره مس‌سنگ میانی زاگرس مرتفع با مناطق خوزستان و فارس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته گروه باستان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، ایران

2 عضو هیئت علمی گروه باستان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، ایران

10.22084/nbsh.2020.20007.2006

چکیده

‌در سال‌های اخیر در بررسی‌های مختلفی که در منطقه چهارمحال و بختیاری و در نقاطی مانند فارسان، اردل و میانکوه صورت گرفته، شمار زیادی محوطه‌ مربوط به دوره مس‌سنگ یافت شده است؛ از سطح این محوطه‌ها، سفال‌هایی به دست آمده که ﭘﮋﻭﻫﺶ‌ﻫﺎﻯ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺭﻭﻯ این ﺳﻔﺎﻝ‌ﻫﺎ ﻧﺸﺎﻥ-ﺩﻫﻨﺪﺓ ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﻭ ﻧﺰﺩﻳﻜﻰ بسیار زیاد سفال منطقه با سفال‌های دوره مس‌سنگ در فارس (باکون الف و ب)، خوزستان (شوشان میانه و جدید) و تا حدودی مرکز فلات و غرب ایران است. از این رو استفاده از روش‌های آزمایشگاهی برای مطالعه این گونه‌های سفالی ضروری به نظر می‌رسید تا ابتدا به تکنیک ساخت و برخی ویژگی‌های فنی این گونه‌های سفالی پی برده شود و همچنین مشخص شود که این سفال‌ها علاوه بر شباهت‌های ظاهری مانند رنگ، نقش و فرم، از نظر ساختاری و فنی نیز با نمونه‌های همزمان مناطق مجاور شباهت دارند یا خیر. چرا که میزان تاثیرپذیری مردمان زاگرس مرتفع از مناطق همجوار در این مورد مهم می‌تواند ما را در پی بردن به ارتباطات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی (برهم‌کنش‌های) ساکنان این منطقه در عصر مس‌سنگ یاری کند. به همین دلیل برای رسیدن به اهداف مورد نظر، تلفیقی از روش‌های میدانی، کتابخانه‌ای و آزمایشگاهی بکار بسته شد و تعداد 32 نمونه‌ سفالی که از سطح محوطه‌های پیش از تاریخی منطقه چهارمحال و بختیاری، خوزستان و فارس جمع‌آوری شده با انجام مطالعات پتروگرافی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در نهایت با بررسی ویژگی‌های فنی و کانی‌شناسی این نمونه‌ها، مشخص شد که سفال دوره مس‌سنگ میانی زاگرس مرتفع دست‌ساز بوده، پخت کافی دارند و از مواد معدنی به عنوان ماده چسباننده آنها استفاده شده است علاوه بر اینکه سفال این دوره همچون ویژگی‌های ظاهری، در تکنیک ساخت و ویژگی‌های فنی هم شباهت بسیار به سفال همزمان فارس و خوزستان داشته و در واقع این نمونه‌ها با تاثیرپذیری از سفال باکون و شوشان میانه و جدید ساخته شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Mineralogy Comparison of The Middle Chalcolithic Pottery’s in High Zagros with Khuzestan and Fars

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Hajinoroozi 1
  • Mahmood Heydarian 2
  • Alireza Khosrowzadeh 2
1 Department of Archaeology, Faculty of Letters and Humanities, Shahrekord University, Iran
2 Department of Archaeology, Faculty of Letters and Humanities, Shahrekord University, Iran
چکیده [English]

In recent years, in various surveys carried out in the Chaharmahal and Bakhtiari area and in parts such as Farsan, Ardal and Miankoh, a large number of Chalcolithic settlements have been found; From the surface of these settlements, some potteries are obtained which earlier studies of them suggests the close relation between the ceramics of the region under study with Chalcolithic material in Fars (Bakun A and B), Khuzestan (Middle and Late Susiana) and some extent from the central and western Iranian plateau. Therefore, it seemed necessary to use laboratory methods , To begin with the technique of construction and some technical features of these types of pottery and It is also possible to determine whether these pottery, in addition to its apparent similarities, such as color, motif and form, are structurally and technically similar to simultaneous samples of adjacent areas. Because the extent of the influences of the peoples of the high Zagros from the neighboring areas on this important issue can help us to understand the social, cultural, and economic connections(Interactions) of the inhabitants of the area during the Chalcolithic Age. For this reason, a combination of field, library, and laboratory methods were employed to achieve these goals and A total of 32 pottery samples collected from the pre-historic sites of Chaharmahal and Bakhtiari, Khuzestan and Fars were analyzed using petrographic studies. Finally, by examining the technical and mineralogical characteristics of these samples, it was found that the Middle Chalcolithic Pottery of High Zagros was handmade and fired at sufficient temperatures, And minerals have been used as their temper. In addition to the ceramics of this period, as in appearance, in technical and technical features, they were very similar to those of Fars and Khuzestan and In fact, these specimens were made with the influence of Bakun pottery and Middle and Late Susiana.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Middle Chalcolithic
  • Chaharmahal and Bakhtiari
  • mineralogy
  • Petrography