بررسی ارتباطِ «سفال با آمیزۀ خرده سنگ» با ارتقای روند پخت غذا؛ از دورۀ مس و سنگ تا دورۀ اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه باستان شناسی دانشگاه رازی کرمانشاه

10.22084/nbsh.2020.19272.1954

چکیده

به استناد مطالعات فنی و تکنولوژیکی سفال، به نظر می‌رسد که تا پیش از دورۀ مس‌وسنگ جدید، اغلبِ ظروفِ سفالی با کاربردهای گوناگون و فرم‌های متنوع، آمیزۀ همگن و در مواردی کم تنوعی داشتند، اما از این زمان به بعد بود که با انتخاب و استفاده از آمیزۀ خرده سنگ ظروف مخصوص پخت و پز خود را ساخته و به طور ویژه برای آشپزی از آنها استفاده نموده‌اند. در واقع به نظر می‌رسد پس از چند هزاره سفالگران و آشپزان در گسترۀ وسیعی از ایران پی‌برده بودند که ظروف با اشکال خاص و آمیزه‌ای ویژه‌ چون خرده سنگ می‌تواند در پخت‌وپز کاراتر باشند و روند حرارت‌رسانی به ظروف و آماده‌سازی غذا را ارتقا بخشند. در این تحقیق با بررسی صدها نمونه سفال آشپزخانه‌ای از دورۀ مس‌وسنگ جدید تا دورۀ اسلامی از محوطه‌های مختلف ایران این پرسش مورد بررسی قرار گرفته که آیا ارتباطی میان فرم، آمیزه و کاربرد ظروف مخصوص پخت و پز وجود داشته و اینکه چرا آمیزۀ خرده سنگ تنها در ظروف سفالی آشپزخانه‌ای به کار رفته است؟ بررسی‌های حاکی از این است که با توجه به اینکه ظروف با کف مدور و فاقد پایه حرارت را بهتر از سایر ظروف در سطح سفال پخش می‌کنند و خرده سنگ‌ها بهتر از هر مادۀ افزودۀ دیگری می‌تواند در جذب و باز پس‌دادن حرارت موثر باشند، این نوع فرم و آمیزه برای ظروف پخت و پز انتخاب شده و به شکل فراگیری مورد استفاده قرار گرفته است. با توجه به اینکه این نوع آمیزه در انواع دیگری از ظروف چون کاسه و کوزه و بشقاب و لیوان و .... که با پخت و پز در ارتباط مستقیم نیستند مورد استفاده قرار نگرفته، می‌توان پی بُرد که این موضوع آگاهانه و از روی تجربه و شناخت طولانی مدت حاصل شده است. نمونه‌های کشف شدۀ ساج‌های گلی دوران پیش از تاریخ که با لایه‌های متناوب شن، سنگ‌ریزه و گل رس ساخته شده‌اند چنین تفسیری را تائید می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Investigation the role of gird inclusion in pottery to improve the process of food preparing; from Chalcolithic to Islamic period

نویسنده [English]

  • Sajjad Alibaigi
Department Of Archaeology, Razi University
چکیده [English]

Technical studies of pottery show that before the Late Chalcolithic period, potter used homogeneous and limited inclusion. But with the beginning of the late Chalcolithic period, potter used gird inclusion in making cocking pot intentionally. Producing cooking pot during a long time in a vast region of Iran, give this experience to them that using gird as inclusion can play a catalyzed role during the cooking process and improvement it. So from the Late Chalcolithic period, some typical smoke face ware called “Cooking Pot” appeared. In This study, based on investigation many cooking pots from Late Chalcolithic to Islamic periods from different parts of Iran, we would try to answer this question that is there any relation between, shape, inclusion, and function of cooking pot? Also, we would like to know for which reason the gird inclusion was used just in the cooking pot. Our investigation showing that round based ware disperses the heat better than others. Also, gird inclusion can play the absorbed and recession process influentially. This form and inclusion were used for cooking pot afterward and became a common technique gradually. Archaeological evidence demonstrated that potter knows about the advantages of gird inclusion during food preparing and used it intentionally during around 6 millenniums. Regarding using other inclusion in ware such as bowls, jars, and cup … that has not any relation with cooking, it becomes clear that gird inclusion used intentionally. This typical ware was made for a specific function, distinguished without laboratory analyses in archaeological contexts. It should be noted; we don’t mean that no other pots used for cooking. But it can be assured; the pot with gird inclusion is used only for food preparation. What reinforced this hypothesis is discovering many prehistoric hearth (Saaj) produced with repeated gravel layers and covered by clay plaster. The gravel used for absorbed heat slowly and uniformly, not as a temper to prevents cracking of hearth (Saaj).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cooking
  • Cooking pot
  • Gird inclusion
  • Food
  • Clay Hearth (Saaj)