بررسی سفال اواخر عصر آهن در منطقه‌ی شمال‌غرب ایران با تکیه بر گونه‌ی سفالیِ موسوم به "سبک مثلثی"

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو

2 هیات علمی

3 استادیار باستان شناسی دانشگاه محقق اردبیلی

4 عضو هیات علمی دانشگاه محقق اردبیلی

10.22084/nbsh.2019.19660.1982

چکیده

مسئله‌‌ی «سفال مثلثی» اواخر عصر آهن و تاریخ‌گذاری آن علیرغم تجدیدنظرهای متعدد، هنوز هم با ابهامات و تناقضاتی همراه است. این تناقضات موجب ناهم‌‌خوانی در گاهنگاری محوطه‌‌های دوره‌‌ی مذکور در منطقه‌‌ی شمال‌‌غرب ایران شده است. در این نوشتار با هدف از بین‌‌بردن ناهم‌خوانی‌های موجود، اقدام به بازبینی همه‌‌جانبه‌‌ی مسئله‌ی سفال مثلثی شده است. برای این کار ابتدا تاریخچه‌‌ی کوتاهی از چگونگی شکل‌‌گیری نظرات مرتبط، ارائه شده و سپس بافت باستان‌‌شناختی سفال مثلثی در محوطه‌‌ی حسنلو مورد بازبینی قرار گرفته است. در ادامه به‌صورت مستقل و بدون توجه به بافت‌‌های لایه‌‌نگاشتی یافته‌‌های سفالی، یک گونه‌‌شناسی تطبیقی و گاهنگاری جدید از سفال‌‌های مثلثی ارائه شده است. نهایتاً طبقه‌بندیِ حاصل از دو بخشِ قبل که مربوط به شمال‌‌غرب ایران است برای تطبیق با یافته‌‌های هم‌‌زمانِ خود در نواحی جنوبی‌‌تر در ایرانِ غربی استفاده شده و به نتایجی در رابطه با سبک‌‌های سفال مثلثی و دوره‌‌های رواج این نوع سفال منجر شده است. در نتیجه‌ی این پژوهش، سبک‌‌های سفالیِ موردبحث به شکل جدیدی تفکیک شده و گونه‌ی سفالی «مثلثی-دالبری کلاسیک» که پیشتر با گونه‌ی مثلثیِ کلاسیک در ظروف کلاسیک و همچنین با سفال‌های منقوش دالبری در هم آمیخته و موجب سردرگمی شده بود، معرفی شده است. بدین ترتیب اکنون درک ما از دوره‌‌های استقراری حاوی این سفال‌ها نسبت به قبل واضح‌‌تر شده و تمایز مواد فرهنگی دوره‌های متفاوت آن قابل فهم است و در نتیجه می‌‌توان توالی استقراری محوطه‌‌های حاوی این سفال‌‌ها به ویژه در منطقه‌‌ی شمال‌‌غربی ایران را به صورت دقیق‌تر به دست آورد. به عنوان مثال می‌توان گفت یافته‌‌های لایه‌‌ی فرسایشی و غیراستقراریِ 3الف در محوطه‌ی حسنلو نشانه‌‌هایی از تمام دوره‌‌ی تاریخیِ پس از اورارتو تا دوره‌‌ی سلوکی را در خود دارد. همچنین در محوطه‌ی زیویه در اواخر عصر آهن علاوه بر مواد فرهنگی اصلی دوره‌ی مانّا نشانه‌های اندکی از سفال‌های دوره‌ی بعد را می‌توان مشاهده کرد؛ هرچند که وجود این سفال‌ها لزوماً نمی‌تواند به معنی وجود استقرارهای گسترده‌ی هم‌زمان با آن‌ها در محوطه باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Study on the Late Iron Age pottery in northwestern Iran, based on a typical pottery called "Triangle Ware"

نویسندگان [English]

  • Abbas Razmpoush 1
  • Reza Rezaloo 3
  • behrouz Afkhami 4
1 -
3 Archaeology
4 -
چکیده [English]

The matter of the pottery tradition so-called "Triangular Ware" of the late Iron Age and its dating, despite numerous re-examinations and revision by the scholars, still has some ambiguities and inconsistencies. This causes an incongruity of dating the Iron Age sites of this region. This paper presents a new insight into the Iron Age Triangle Ware of the region and reviews all aspects of this pottery tradition. The main question is in which periods and how long this pottery tradition was common in Northwestern Iran and what is the position of this special ware among the pottery assemblages of the late Iron Age in this region? Based on the typology of the Triangle Ware found at the sites of Hasanlu, Ziwiyeh and Bukan area, we found out that these potteries belong to some diagnostic types of wares in consecutive historical periods from the late 7th to the 4th and 3rd centuries BC. The beginning and the end of this date corresponds to the time span attributed to 350 years erosion deposits of Hasanlu IIIa, indicating the presence of three pottery styles in this layer. The final results of the study are proposed as follows: First, the Classic Triangle pottery (Mannaean pottery) which was common in the southern part of the Lake Urmia basin dates back to the late 7th and early 6th century BC. Second, Yellow-Brown-Orange Pottery in Median-Early-Achaemenid period, and at the same time, the monochrome and bichrome "Triangle-Festoon Ware" that is introduced as a latest kind of the Triangle Ware, are traced back to Late Median and Early to Middle-Achaemenid period in Western Iran. Third, Western Triangle Ware (non-Classic Triangle Ware), is prevailing in the mid-late Achaemenid period, and lasts until 275 BC. Identifying this pottery with the Classic Triangle-Festoon Ware in the Western Iran shows an overlap between them in the early 5th century BC.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Triangle Ware
  • Late Iron Age Painted Ware
  • North Western Iran
  • Hasanlu
  • Ziwiyeh