تأثیر هنر فلزکاری سامانیان بر وایکینگ ها به واسطه روابط تجاری دو منطقه در مسیر جاده خز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه پژوهش هنر دانشگاه مازندران

چکیده

پایتخت ساسانیان بخارا، مرکز فرهنگی و فکری در تاریخ هم‌تراز با دیگر شهرهای عمده جهان اسلام در قرن ده میلادی/ چهارم هجری بود. تجارت در مسیر اصلی دیگری بین آسیای مرکزی و شمال‌شرقی اروپا رونق گرفت. تبادل خز و برده‌ها از اسکاندیناوی، روسیه و اروپای شرقی، با نقره‌های سامانی در آسیای میانه  صورت می‌گرفت. با استناد به یافته‌ها در این مقاله، فرض بر این است که مسیر تجارت خز، به‌عنوان راه اصلی تبادل فرهنگی سامانیان و روسیه، بازیگران مهم تجارت در عرصه‌ی جهان قرون وسطی می‌باشند، بررسی ارتباط تجاری پرت و دور افتاده در مسیر خز، نَه‌تنها مبین راه  نقل و انتقال بین این مناطق است، بلکه به‌طور مکرر نشانگر اهمیت سامانیان در تاریخ، فرهنگ و هنر اسلامی، و به‌طور گسترده‌تر در قرون وسطی است. هدف از انجام این پژوهش، بررسی علل تأثیرات متقابل هنری ایران در دوره‌ی سامانیان و وایکینگ‌ها در اسکاندیناوی به‌دلیل روابط تجاری دو منطقه می‌باشد. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و از طریق تطبیق هم‌زمانی به بررسی آثار هنری دو منطقه در طی دوره می‌پردازد. سؤال تحقیق این است که، روابط تجاری سامانیان و وایکینگ‌ها چگونه باعث اثرگذاری بر تزیینات هنر فلزکاری وایکینگ‌ها شده است؟ نتیجه حاصل از پژوهش، نشانگر این است که تجارت در طول مسیر خز، علاوه‌بر اهمیت اقتصادی آن، بسیاری از عناصر تزیینی هنر فلزکاری ایران را به هنر اسکاندیناوی منتقل نموده است. عمده‌ی این تزیینات عبارتنداز: وجود ترکیب‌بندی متقارن، عناصر تزیینات گیاهی اسلامی و ترکیب‌بندی متقارن جانوران روبه‌روی هم، از ویژگی‌های مشترک هنر فلزکاری دو منطقه می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


- ابن‌اسفندیار، 1366، تاریخ طبرستان، تصحیح: عباس اقبال، تهران: پدیده‌ی خاور.

- ابن‌حوقل، محمد، 1366، سفرنامه‌ی ابن‌حوقل، ترجمه‌ی جعفر شعار، چاپ دوم، تهران: امیرکبیر.

- ابن‌فضلان، 1355، سفرنامه‌ی ابن‌فضلان، ترجمه‌ی ابوالفضل طباطبایی، تهران: انتشارات شرق.

- بارتولد، و. و.، 1376، تاریخ ترک‌های آسیای میانه، ترجمه‌ی غفار حسینی، تهران: توس.

- سودآور، ابوالعلاء، 1384، فره ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، تهران: نشرنی.

- فرای، ریچارد، 1365، بخارا دستاورد قرون وسطی، ترجمه‌ی محمود محمودی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

- فرای، ریچارد، 1363، تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه، ترجمه‌ی حسن انوشه، تهران: امیرکبیر.

- کریستین‌سن، آرتور، 1382، ایران در زمان ساسانیان، ترجمه‌ی رشید یاسمی، تهران: انتشارات صدای معاصر

- گلجان، مهدی، 1384، میراث مشترک، تهران: امیرکبیر.

- جمال‌زاده، محمدعلی، 1372، تاریخ روابط روس و ایران، تهران: موقوفات افشار.

- مسعودی، علی بن حسین، 1370، مروج‌الذهب، ترجمه‌ی ابوالقاسم پاینده، ج 1، چاپ 4، تهران: علمی و فرهنگی.

- مولایی، افسانه و چراغعلی‌گل، سمیه، 1390، «قرینگی در نقوش ساسانی»، کتاب ماه هنر، شماره‌ی 162، صص: 112-118.

- هروی، جواد، 1389، «دولت سامانیان در عرصه‌ی سیاست خارجی»، جستارهای تاریخی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال اول، شماره‌ی دوم، صص: 119-133.

- Brink, S., 2008, The viking world, published by Routledge.

- Dimand, M. S.,  1941, “A review of Sasanian & Islamic Metalwork,” In: A Survey of Persian Art, Ars Islamica, Published by: Freer Gallery of Art, Vol. 8, pp. 192-214.

- Eriksen, M. H., 2014, Viking Worlds ,Oxford :United Kingdom

- Frye, R., 1975, The Cambridge History of Iran, Volume 4: The Period from the Arab Invasion to the Saljuqs, England: Cambridge University Press.

- Frye, R., 1984, “Comparative Observations on Conversion to Islam in Iran & Central Asia”, Jerusalem Studies in Arabic & Islam, 4, 81- 88.

- Fuglesang, S. H., 1980, Some Aspects of the Ringerike Style: a Phase of 11th Century Scandinavian Art, Odense: Odense University Press.

- Gullbekk, S., 2008, “Coinage & Monetary Economies in The Viking World”, ed. Stefan Brink, London & New York, NY: Roudedge, pp.159-169.

- Holman, K., 2009, The A to Z of the Vikings: Scarecrow Press.

Infobase Publishing, 217

- Jane, K., 2010, Viking-Age Scandinavian Art Styles & Their Appearance in the British Isles, Part, Early Viking-Age Art Styles, London: Finds Research Group.

- Lukonin, V., & Ivanov, A., 2012, The Lost Treasure Persian art, New York, USA: Parkstone Press International.

- Martin, J., 2004, Treasure of the Land of Darkness: The Fur Trade & Its Significance for Medieval Russia., Cambridge University Press.

- Melanie, M., 2012, “Samanid Silver & Trade along the Fur Route Medieval, Encounters, journal, Volume 18, Issue 4-5, Pp. 315–338

- Noonan, T. S., 1982, “'Ninth-century dirham hoards from European Russia”, Journal of Baltic Studies ,Vol. 13, No. 3, Published by: Taylor & Francis, Ltd. , pp. 220-244

- Pelner, C., Madeleine, G. J., 2009, Linda Handbook to Life in the Medieval World, Infobase Publishing, New York.

- Pritsak, O., 1981, Studies in Medieval Eurasian History, London: Variorum.

- Richards, J., 2005, The Vikings a very short introduction, New York: published by oxford university press.

- Sawyer, P. H., 2003, KINGS & VIKINGS, Taylor & Francis e-Library.

- Sindboek, S. M., 2008, “Local & Long Distance Exchange”, In the Viking World, ed. Stefan Brink, London & New York: Routledge, pp 150-158.

- Tibi, A., 1996 “The Vikings in arabic sourses”, Islamic Studies, Vol. 35(2), pp. 211-217.

- Wilson, D. M., 2008, “The Development of Viking Art.” In The Viking World, Edited by Stefan Brink with Neil Price, London: Routledge.

- http://www.hermitagemuseum.org

- http://www.studyblue.com