پژوهش های باستان شناسی ایران

پژوهش های باستان شناسی ایران

پراکنش‌های چندگانه گروه‌های انسانی دوران پلیئستوسن در جنوب ایران، نویافته هایی از کوه شیخ‌یعقوب، شمال غرب جیرفت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد مدعو گروه باستان شناسی دانشگاه جیرفت
10.22084/nb.2026.31377.2794
چکیده
بررسی پارینه‌سنگی شهرستان جیرفت، با هدف ارزیابی نقش راهبردی ناحیه جنوبی ایران و خلیج فارس در پراکنشهای انسانی دوران پلیئستوسن، به شناسایی مجموعههای سطحیای انجامید که ارتباط آنها با نقش منطقه در مسیرهای مهاجرت انسان، عمدتاً از منظر شباهتهای گسترده با مجموعههای کاوششده مرتبط با دوره ایزوتوپ دریایی 5 در شبهجزیره عربستان مورد تأکید قرار گرفتهاند. این پژوهش با تمرکز بر مقیاسهای زمانی کوتاهتر و تحلیلهای تطبیقی جزئیتر، به ارزیابی دقیقتری از الگوهای پراکنش جمعیتی میان این دو ناحیه در چارچوب نوسانات سطح دریا میپردازد. در میان خوشههای پارینهسنگی شناساییشده از شهرستان جیرفت، شواهد مربوط به کوه شیخیعقوب در ارتفاعات شمالغربی جیرفت از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ چراکه مؤلفههای فنآوری و گونهشناختی متنوعی از دورانهای مختلف پارینهسنگی را نشان میدهد. تحلیل این مجموعه، افزون بر ارائه اطلاعاتی درباره گاهنگاری و کارکرد محوطه، درک دقیقتری از مسیرهای مهاجرتی و سنتهای فنآورانه انسانهای پلیئستوسن در منطقه فراهم میآورد. یافتههای این پژوهش نشان می‌دهد که کوه شیخیعقوب از نظر فنآوری و گونهشناسی، شواهدی از استقرارهایی با شاخصههای دورههای پارینه سنگی قدیم(آشولی)، پارینهسنگی میانی و پارینهسنگی جدید را دربر دارد. تمرکز استقرارها بر روی برونزدهای سنگ چرت، همراه با شواهدی از دورریزها، تراشههای احیا و ابزارهای نهایی، عملکرد کوه شیخیعقوب را بهعنوان یک محوطه کارگاهی نشان میدهند. از منظر فنآوری و گونهشناسی، دادههای کوه شیخیعقوب با مجموعههای پارینهسنگی میانی کاوششده در شبهجزیره عربستان، نظیر مجموعههای سنگی مرتبط با ایزوتوپ دریایی 5 و 4 در صحرای نفود، جبل فایه، الخرج و مجموعه سطحی دومهالجندل، همچنین دوره پارینهسنگی جدید در جبل بوهیس (متعلق به ایزوتوپ دریایی 3) قابل مقایسهاند. این همخوانیهای زمانی و فنآوری با دورههای افت سطح آب خلیج فارس و شکلگیری خشکیهای میان ایران و عربستان همراستاست و فرضیه پراکنشهای جمعیتی میان این دو ناحیه را در چارچوب مدلهای خروج و بازگشت به آفریقا تقویت میکند.

کلیدواژه: پراکنش انسان دوران پلیئستوسن، خلیج فارس، کوه شیخ‌یعقوب، شبه‌جزیره عربستان، دست‌ساخته‌های سنگی
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Multiple Pleistocene Hominin Dispersals in Southern Iran: New Evidence from Kuh-e Sheikh Yaghoub, Northwestern Jiroft

نویسنده English

Salman Anjomrooz
Visiting Instructor, Department of Archaeology, Faculty of Humanities, University of Jiroft
چکیده English

The Paleolithic survey in Jiroft County was conducted to assess the importance of southern Iran and the Persian Gulf in the dispersal of early humans during the Pleistocene. This study identified several Paleolithic sites that highlight the region's importance in human migration due to similarities in technology and types with finds from Marine Isotope Stage (MIS) 5 in the Arabian Peninsula.

This research offers a more precise understanding of population dispersal patterns between the two regions by focusing on shorter chronological intervals and conducting detailed comparative analyses within the framework of sea-level fluctuations. Evidence from Kuh-e Sheikh Yaghub, located in the northwestern highlands of Jiroft, is particularly significant among the identified Paleolithic concentrations. The site preserves diverse technological and typological elements representing distinct cultural phases, including the Lower (Acheulean), Middle, and Upper Paleolithic. The high concentration of stone artifacts surrounding chert outcrops, along with lithic debris, rejuvenation flakes, and finished tools, highlights the function of Kuh-e Sheikh Yaghub as a workshop site type. The lithic collection at Kuh-e Sheikh Yaghub is comparable to Middle Paleolithic tools found in the Arabian Peninsula, such as those from MIS 5 and 4 in areas like the Nefud Desert, Jebel Faya, Al-Kharj, and Domat al-Jandal, as well as Upper Paleolithic evidence from Jebel Buhais (associated with MIS 3). These technological affinities correspond with times when sea levels in the Persian Gulf were low, creating land bridges between the Iranian Plateau and the Arabian Peninsula. This supports theories of population movement between these areas, fitting into broader Out-of-Africa and return migration models.

Key Words: Pleistocene human dispersals, Persian Gulf, Kuh-e Sheikh Yaghub, Arabian Peninsula, lithic

کلیدواژه‌ها English

Pleistocene human dispersals
Persian Gulf
Kuh-e Sheikh Yaghoub
Arabian Peninsula
lithic

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 13 اردیبهشت 1405