پژوهش های باستان شناسی ایران

پژوهش های باستان شناسی ایران

مطالعه مقدماتی بقایای گیاهی یک بافتار عصر آهن در تپه سیلک کاشان در مقایسه با شواهد نوسنگی: دلالت‌هایی برای شناخت اقتصاد معیشتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 ,دانشجو مقطع دکترا رشته باستان شناسی گرایش پیش از تاریخ دانشگاه تربیت مدرس، تهران
2 گروه باستان شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
3 گروه باستان شناسی، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
4 دانشیار گروه باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری (وابسته به سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری)، تهران، ایران.
10.22084/nb.2026.32571.2854
چکیده
محوطه سیلک، شامل تپه شمالی قدیمی‌تر و تپه جنوبی جدیدتر، از مهم‌ترین مجموعه‌های باستان‌شناختی ایران است. در چارچوب پروژه بازنگری سیلک، مواد فرهنگی مستندنگاری و برای پژوهش‌های میان‌رشته‌ای حفظ شده‌اند. بقایای گیاهی داده‌هایی برای بازسازی معیشت گذشته و تعاملات انسان و گیاه فراهم می‌کنند. در دومین فصل میدانی پروژه در سال ۱۴۰۲، زباله‌دانی غنی از بقایای گیاهی درشت‌دانه در لایه‌های عصر آهن کشف شد که تنها بافت آن فصل حاوی مقدار قابل‌توجهی بقایای گیاهی بود.



این پژوهش در ادامه به شناسایی آرایه‌شناختی، توصیف ریخت‌شناختی و تحلیل گیاه‌باستان‌شناختی مجموعه و مقایسه شواهد عصر آهن با لایه‌های نوسنگی سیلک می‌پردازد. بقایای چاله عصر آهن شامل انواع گندم، گندم نان، گندم تک‌دانه، گندم دوروم و جو، همراه با دانه‌های کربونیزه فراوان انگور است. همچنین، پوسته‌ای از بنه شناسایی شد. در مقابل، بافت‌های نوسنگی بقایای گیاهی متفاوتی، از جمله گندم «نوع جدید»، گندم دوروم و علف‌های هرزی مانند شیرپنیر، دربرمی‌گیرند.



مقایسه این شواهد با چاله ۱۳۵ عصر آهن، احتمال تغییر در استفاده از گیاهان و شیوه‌های معیشتی را مطرح می‌کند. مجموعه عصر آهن عمدتاً شامل غلات اهلی‌شده و دانه‌های کربونیزه انگور است؛ درحالی‌که مجموعه نوسنگی منتشرشده، تنوع بیشتری از آرایه‌های وحشی شناسایی‌شده و بقایای مرتبط با فرآوری غلات دارد. این تفاوت‌ها ممکن است بازتاب تغییر در استفاده و فرآوری گیاهان باشند؛ بااین‌حال، محدودیت شواهد عصر آهن و تفاوت در گزارش‌دهی داده‌ها، نتیجه‌گیری گسترده درباره اقتصاد معیشتی سیلک در این دوره را محدود می‌کند. همراهی دانه‌های انگور با ظروف صافی‌مانند، احتمال فرآوری انگور را مطرح می‌کند؛ اما تولید شراب یا سایر فرآورده‌های انگور همچنان فرضیه‌هایی نیازمند بررسی بیشترند. به نظر می‌رسد فرآوری گیاهان در عصر آهن خارج از فضاهای مسکونی انجام می‌شده، برخلاف دوره نوسنگی که این فعالیت‌ها در فضاهای مسکونی صورت می‌گرفتند. شرایط خشک‌تر نوسنگی یا استفاده عمده از جو به‌عنوان علوفه دام ممکن است بر انتخاب محصولات زراعی و راهبردهای کشاورزی تأثیر گذاشته باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Preliminary Archaeobotanical Study of an Iron Age pit at Sialk, Kashan, in Comparison with Neolithic Evidence: Implications for Understanding Subsistence Practices

نویسندگان English

Narjes Khan Fini 1
milad Hashemi Sarvandi 2
Javad Hoseinzadeh Sadati 3
Jebrael Nokandeh 4
1 P.h.D pre-historical student in Tarbiat Modares university
2 Department of Archaeology, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
3 Department of Archaeology, Kashan University, Kashan, Iran
4 Associate Professor, Department of Archaeology, Research Institute of Cultural Heritage and Tourism (RICHT), Tehran, Iran.
چکیده English

The site of Sialk, comprising the older North Mound and younger South Mound, is among Iran’s most significant archaeological complexes. The Sialk Reconsideration Project has documented and preserved all material categories for research, including botanical remains that inform reconstructions of past subsistence and human–plant interactions. During the project’s second field season in 2023, a pit rich in macro-botanical remains was discovered in the Iron Age occupation layers. It was the only context from that campaign to yield substantial plant remains.

This study presents the taxonomic identification, typological characterization, and archaeobotanical analysis of the assemblage, comparing the Iron Age evidence with that from Sialk’s Neolithic strata. The Iron Age pit yielded several cereal taxa, including Triticum spp., Triticum aestivum, Triticum monococcum, Triticum dicoccon, and Hordeum vulgare, alongside abundant charred Vitis vinifera seeds. A nutshell of wild Pistacia atlantica was also identified. Neolithic contexts, by contrast, yielded different plant taxa, including a distinctive “New Type” Triticum, Triticum dicoccon, and weeds such as Galium sp..

Comparison with Iron Age Pit 135 suggests possible changes in plant use and subsistence practices. The Iron Age assemblage is dominated by domesticated cereals and charred grape seeds, whereas the published Neolithic assemblage contains a wider range of identified wild taxa and cereal-processing remains. These differences may reflect changes in plant use and processing; however, the limited Iron Age evidence and differences in dataset reporting preclude broader conclusions about Iron Age Sialk’s subsistence economy. The association of grape seeds with strainer-type vessels suggests possible grape processing, but wine production or other grape-based products remain hypotheses requiring further investigation. Plant remains processing in the Iron Age appears to have occurred outside domestic spaces, unlike the Neolithic, when it took place in residential areas. Drier Neolithic conditions or the use of barley primarily as livestock fodder may have influenced changing crop choices and agricultural strategies.

کلیدواژه‌ها English

Archaeobotany
Sialk Hills
plant remains
Seed
Vitis Vinifera

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 06 آبان 1405