بررسی و تحلیل الگوی استقراری دوره‌ی اشکانی حوضه‌ی آب‌ریز رودخانه‌ی لعل‌وار استان مرکزی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه باستانشناسی، دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیتمدرس، تهران، ایران

2 استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

3 استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیتمدرس، تهران، ایران.

4 استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکده‌ی هنر و معماری، دانشگاه مازندران، ایران

5 استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکده‌ی هنر و معماری، دانشگاه زابل، ایران.

10.22084/nbsh.2019.11504.1498

چکیده

منطقه‌ی لعل‌وار استان مرکزی به‌عنوان بخشی از حوضه‌ی آب‌ریز رودخانه‌ی قمرود بزرگ، به بخشی اطلاق می‌گردد که از نظر ساختار توپوگرافی محیط جغرافیایی با بستر اصلی قمرود متفاوت بوده و شامل دشت میان‌کوهی و ناهمواری‌های بلند پیرامون آن می‌شود. این منطقه به‌علت شرایط مساعد محیطی همواره مورد استقبال بشر قرار داشته و از ادوار مختلف در آن شواهد استقراری قابل رؤیت است. با توجه به بررسی‌های باستان‌شناختی صورت‌پذیرفته در منطقه‌ی لعل‌وار استان مرکزی که طی دو دوره در سال‌های 1387 و 1393 انجام شد، تعداد 185 محوطه‌ی باستانی از هزاره‌ی پنجم قبل‌از میلاد تا دوره‌ی قاجار شناسایی شد. از مهم‌ترین دوره‌های استقراری این منطقه می‌توان به دوره‌ی اشکانیان اشاره نمود که وجود محوطه‌های شاخص و بزرگی چون: خورهه، شهریاری و جم، تأییدی بر آن است. با وجود اهمیت این دوره، مطالعات جامع و مستقلی درخصوص آن صورت نگرفته است و پرسش‌هایی چون: چگونگی ساختار الگوی استقراری دوره‌ی اشکانی و عوامل تأثیرگذار بر مکان‌گزینی محوطه‌های اشکانی، هم‌چنان در پرده‌ای از ابهام باقی‌مانده بود. در این راستا، نگارندگان با انجام بررسی‌های دقیق و روشمند باستان‌شناسی در منطقه و هم‌چنین تهیه‌ی نقشه‌های GIS به مطالعه و پژوهش در این زمینه اقدام نموده و درنهایت به تحلیل و بازسازی سیمای منطقه‌ی لعل‌وار در دوره‌ی اشکانی و الگوهای محیطی استقرارهای این دوره پرداختند. نتایج بیانگر این مهم است که در دوره‌ی اشکانی از یک‌سو، منطقه شاهد نوعی افزایش شواهد استقراری و جمعیتی است؛ و از سوی دیگر، در این دوره محوطه‌های شاخص و مرکزی بزرگی هم‌چون بنای خورهه و جم شکل‌می‌گیرند. در این دوره برعکس دوران پیشین، بیشتر استقرارها در حاشیه‌ی رودخانه و در زمین‌های هموار با خاک حاصلخیز شکل‌گرفته‌اند که خود حاکی از توجه بیشتر به‌شرایط لازم برای شیوه‌ی معیشت برمبنای کشاورزی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study and Analysis of the Settlement Pattern in the Catchment Area of Lalbar River during the Parthian Periods

نویسندگان [English]

  • lila bani jamali 1
  • Ali Reza hojabri nobari 2
  • seyyed mahdi mousavi kohpar 3
  • seyyed rasoul mosavi haji 4
  • javad alaei moghadam 5
1 PhD Archaeology at Tarbiat Modares University
5 Assistant Professor of Archaeology Department at University of Zabol
چکیده [English]

Laalvar region, as part of the great Qomrud River, is referred to a section that differs from the main bed of Qomrud River in topographical structure and geographical environment, and includes an inter-mountain plain and the high rolling terrains around it. This region has always been welcomed by humans due to its favorable environmental conditions, and settlement evidence of different periods can be observed in it.
According to archaeological surveys conducted in Laalvar region during two periods in 2008 and 2014, one hundred and eighty five archaeological sites from the fifth millennium BC to the contemporary era were identified, each with one or more settlement periods. However, in terms of extent and importance of the sites, as well as the time span of each period, this region has been very important the historical period, especially the Parthian and Sassanid periods. This can be demonstrated with regard to the presence of monuments such as Khorheh temple, Atashkouh fire temple, Mil-e Milona, etc.
One of the most important settlement periods of this region is the Parthian period that according to archaeological research, during this time, on the one hand, the region witnessed an increase in settlement and demographic evidence, and on the other, significant sites such as Khorheh and Jam were also formed. Unfortunately, despite the high importance of this period, no comprehensive and independent studies have been conducted on it so far, and issues such as the reconstruction of the Parthian settlement pattern structure and the factors affecting Parthian sites are still remained unclear. Therefore, based on the data obtained from archaeological activities in the region, and preparation of GIS maps, the authors managed to study and finally analyze and reconstruct the landscape of Laalvar region in Parthian period as well as the environmental patterns of the settlements in this period.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "La’lvar Catchment Area"
  • "Parthian Sites"
  • "Settlement Pattern"
  • "Environmental Factors"
  • "Archaeological Excavations."