بررسی دستورات دینی مسیحی، مانوی و بودایی برپایه ی چند متن سُغدی در ایران باستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دوره ی دکتری فرهنگ و زبان های باستانی ایران، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استاد گروه فرهنگ و زبانهای باستانی ایران، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.22084/nbsh.2019.18241.1885

چکیده

زبان سُغدی، زبان مردمان سرزمین سُغد بوده است. مرکز سغد، سمرقند و مهم‌ترین شهر آن‌ها بخارا در جمهوری ازبکستان کنونی بوده است. زبان سغدی زبان اداری، تجاری و فرهنگی در دیگر نواحی مانند واحه‌ی تورفان در ترکستان شرقی بوده است. زبان سغدی به‌عنوان یکی از زبان‌های ایرانی در آسیای مرکزی در بیان و بازتاب دستورات و سنت‌های دینی برخی ادیان پیش‌ازاسلام کاربرد وسیعی داشته است. زبان سغدی از نظر تنوع و حجم ادبیات مهم‌ترین زبان ایرانی میانه‌ی شرقی است و از دیدگاه جغرافیایی و زبان‌شناختی، آثار مکتوب این زبان، که از نواحی نزدیک سمرقند تا یکی از برج‌های داخلی دیوار بزرگ چین و از مغولستان شمالی تا دره‌ی علیای رود سند در شمال پاکستان کشف شده، گستره‌ی جغرافیایی آن‌را در آسیای مرکزی و نفوذ فرهنگی این زبان را از قرن دوم تا سیزدهم میلادی نشان می‌دهد. بازرگانان هنردوست سغدی که بیشتر آن‌ها پیرو ادیان بودایی، مانوی و مسیحی بودند، افزون‌بر انتقال کالا و فرهنگ و هنر در میان جهان شرق و غرب (چین، ایران، هند و رُم) به تبلیغ ادیان بودایی، مانوی و مسیحی در میان اقوام آسیای مرکزی و چین نیز پرداختند. پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که دستورات دینی مسیحی، مانوی و بودایی چگونه در متون سغدی انعکاس یافته‌اند؛ و چگونه می‌توان پنداشت زبان سغدی، زبان مناسبی برای حفظ و اشاعه‌ی آموزه‌های دینی مسیحی، مانوی و بودایی بوده است؟ فرضیه‌ی نوشتار حاضر این است که آموزه‌های دینی مسیحی، بودایی و مانوی به‌لحاظ اشتراک زبانی پیروان آن‌ها به‌خوبی در زبان سغدی منعکس شده‌اند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی براساس منابع، متون و مستندات کتابخانه‌ای انجام‌گرفته و برآیند تحقیق نشانگر آن است که نماد اعتراف به گناهان و طلب آمرزش در سنت دینی پیروان بودا در زبان سغدی تقریباً به‌همان شکل اولیه، ولی با ادبیاتی جدید به دین‌آوران عرضه شده است. متون مانوی بیانگر آن است که آموزه‌های دو بُنی مانویت به‌خوبی ساختار اصلی خویش را در فرهنگ و زبان سغدی حفظ کرده است و متون سغدی مسیحی نشانگر آن است که آئین اعتراف در آغاز پیدایش مسیحیت به‌صورت گروهی، ولی در ادوار بعد به‌صورت شخصی و در خفا انجام گرفت و نماد عشاء ربانی یا آیین سپاسگزاری در تمامی فرقه‌های مسیحیت به سنت کتاب مقدس، شام آخر برگزار می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of Religious Instructions in Christion, Manichean and Buddhist Based on Some Sogdian Texts in ancient Iran

نویسندگان [English]

  • Azar Sarmadi Jou 1
  • zohreh zarshenas 2
1 Faculty of Language and Literature - Department of Ancient Languages and Culture
چکیده [English]

The Study of Religious Instructions in Christion, Manichean and Buddhist Based on Some Sogdian Texts in ancient Iran
Abstract:
In the present study , the religious orders of the Christian, Manichaen and Buddhist religions will be reflected in the Sogdian Language. In this research it is shown that Sogdian language as one of the Iranian languages in Central Asia has been used to express the religious orders of some pre-Islamic religions. This language has a important place on the Silk Road for the dissemination of religious teachings, the trade route between China and the Western World, and through this language the teachings of the three religions of Buddhism, Christanity, Manichaeanism are well preserved and expanded. Sogdian Christian texts refer to the victorious propaganda campaigns of the Christians of Nestourius in Central Asia. Buddhist Sogdian texts are infact the translation of the surviving religious texts of Buddha in Sogdian language. Sogdian Manichaen texts which are important in terms of linguistics, include the sogdian translation of hymns and texts related to Manichaean religious book.
Keyword: religious orders, Silk Road, Christianity, Buddhism , Manichaeanism, Sogdian language.
The Study of Religious Instructions in Christion, Manichean and Buddhist Based on Some Sogdian Texts in ancient Iran
Abstract:
In the present study , the religious orders of the Christian, Manichaen and Buddhist religions will be reflected in the Sogdian Language. In this research it is shown that Sogdian language as one of the Iranian languages in Central Asia has been used to express the religious orders of some pre-Islamic religions. This language has a important place on the Silk Road for the dissemination of religious teachings, the trade route between China and the Western World, and through this language the teachings of the three religions of Buddhism, Christanity, Manichaeanism are well preserved and expanded. Sogdian Christian texts refer to the victorious propaganda campaigns of the Christians of Nestourius in Central Asia. Buddhist Sogdian texts are

کلیدواژه‌ها [English]

  • religious orders
  • Silk Road
  • Christianity
  • Buddhism
  • Manichaeanism