بررسی و شناخت مواد معدنی آرایه های لایه‌چینی و طلاچسبان دوره‌ی صفوی در عمارت چهل‌ستون قزوین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای پژوهش هنر، گروه پژوهش و تاریخ هنر، دانشکده ی هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه پژوهش و تاریخ هنر، دانشکده‌ی هنر، دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران

3 استادیار، گروه مرمت و باستان‌‌سنجی، دانشکده‌ی حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.

10.22084/nbsh.2019.20259.2027

چکیده

دیوارنگاره‌های تزئینی عمارت چهل‌ستون قزوین که دو دوره‌ی زمانی اوایل حکومت صفوی و یک دوره‌ی زمانی حکومت قاجار را شامل می‌شود، در حوزه‌ی مطالعات ساختاری و سبک‌شناسی کمتر مورد توجه قرار گرفته و بررسی آن‌ها با توجه به تقدم زمانی تشکیل نسبت به دیگر دیوارنگاره‌های بناهای دوره‌ی صفوی(بالأخص بناهای اصفهان)، به‌منظور شناخت سیر تحولات این هنر ضروری به‌نظر می‌رسد. پرسش اصلی این پژوهش حول محور شناخت ساختار معدنی و بررسی افتراق و اشتراک فن آرایه‌های لایه‌چینی و طلاکاری دولایه‌ی مربوط به دوره‌ی صفوی بنای مذکور است؛ و فرضیه، برمبنای عدم تفاوت در مواد معدنی و فنون در دو دوره‌ی زمانی کوتاه متوالی اتخاذ شده است. هدف پژوهش، شناخت تفاوت‌های احتمالی ساختار مواد معدنی و فنون لایه‌چینی و طلاکاری در آن دو دوره‌ی بناست. از آن‌رو، بخش غربی دالان جنوبی و نقوش گیاهی دو دوره که روی همدیگر قرار داشتند، انتخاب و به کمک ابزار دندانپزشکی تا عمق لایه‌ی بستر گچی نمونه‌برداری شدند. پس از بررسی‌های ماکروسکوپی و کدگذاری نمونه‌ها، دو نمونه‌ی منتخب که بتوان لایه‌های دیوارنگاره‌های دو دوره را تا بستر کنار هم مطالعه نمود، برای شناخت عنصری و تصاویر میکروسکوپی توسط دستگاه میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM-EDX) مورد بررسی قرار گرفتند؛ و نیز به‌منظور دستیابی به ترکیب فازی مواد، لایه‌های مختلف آرایه‌های لایه‌چینی و طلاکاری به‌صورت مجزا (لایه‌ی طلا، لایه‌ی گِل سرخ، بستر گچی) توسط دستگاه آنالیز پراش پرتو ایکس (XRD) بررسی شدند. درمجموع، 8 نمونه برای آزمایش‌های مذکور مورد استفاده قرار گرفتند. نتایج این پژوهش نشان از اشتراک فنون اجرای لایه‌چینی و طلاکاری دو دوره با کمی تفاوت در خلوص ورق طلا و گچ بستر مورد استفاده دارد؛ ورق طلای دوره‌ی اول دارای ناخالصی‌های فلزی و بستر گچی آن حاوی فاز انیدریت است که در دوره‌ی دوم دیده نمی‌شود. نتایج حاصله می‌تواند در زنجیره‌ی بررسی‌های هنر دیوارنگاری مؤثر بوده و به‌منظور مطالعات آتی، شناخت مواد آلی (بست) مورد استفاده‌ی آرایه‌های بنا پیشنهاد می‌گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study and recognition of mineral matter of pastiglia layer and gliding of Safavid period in Qazvin chehelsotoun

نویسندگان [English]

  • Sayyed Mohsen Hajisayyedjavadi 1
  • Asghar Fahimifar 2
  • yaser hamzavi 3
1 Student of the field Art Research from Tarbiat Modarres University
2 Associate Professor of Tarbiat Modares University, Art and Art History Research Group.
3 department
چکیده [English]

The wall paintings of Qazvin Chehelsotoun Mansion include two periods in the early Safavid period and one period in the Qajar period. This topic has received little attention in the field of structural studies and stylistics. Investigating these decorations in order to understand the evolution of this art and considering the temporal precedence over other murals in the Safavid period seems necessary.
(Especially in Isfahan)
The main question of this research is to identify the structure and examine the differences and similarities between the techniques of layering and gilding in different layers related to the Safavid era in this monument.
The research hypothesis is based on the similarity of materials and techniques used in the two short and successive time periods.
The purpose of the study is to identify possible differences in the structure of the materials and techniques of layering and gilding in these two eras of the Chehelsotoun monument.
For the reasons mentioned above, the western part of the south corridor and the motif patterns associated with these two periods were selected. Dental instruments were used for sampling to the depth of the plaster bed layer.
After microscopic examination and coding of the samples, two specimens were selected to study the motif layers of both periods from the upper to the lower substrate.
To identify the elements and ingredients of these motifs, the microscopic images were examined by SEM-EDX microscope.
In order to identify and detect the composition of materials in different phases, different decorative and gilding layers (gold layer, red soil layer and plaster substrate) were examined by XRD imaging.
The results of this research show that the techniques of layering and gilding are identical in these two periods. There is only a slight difference in the purity of the gold and plaster substrates used during these periods.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "SEM-EDS"
  • "XRD"
  • " Pastiglia"
  • "Gilding"
  • " Qazvin Chehelsotoun"