مطالعه و گونه شناسی سفال های نوسنگی مکشوف از تپه ی پشت فرودگاه - دشت ملایر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری باستان شناسی، گروه باستان شناسی، دانشکده‌ی علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 استادیار گروه باستان شناسی، دانشکده‌ی علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

10.22084/nbsh.2020.22546.2207

چکیده

یکی از نتایج مطالعات باستان‌شناختی قابل‌تأمل دشت ملایر، کاوش «تپه‌ی پشت‌فرودگاه» است؛ این محوطه به‌عنوان محوطه‌ای کوچ‌نشین از دوره‌ی نوسنگی جدید شناخته می‌شود، که مستقل از مراکز استقراری دائم، طیف گسترده‌ای از انواع گونه‌های سفالی سنت‌های منطقه‌ای را ارائه می‌دهد که مطالعه و تحلیل آن، اطلاعات باستان‌شناختی درخوری از دوره‌ی یادشده در حوزه‌ی زاگرس‌مرکزی در اختیار قرار خواهد داد. «سفال» از مهم‌ترین مواد فرهنگی -به‌لحاظ کمیّت و کیفیت- در بین یافته‌های کاوش باستان‌شناختی تپه‌ی پشت‌فرودگاه ملایر قرار دارد؛ سفال‌های این محوطه را می‌توان در دو گروه اصلی نخودی و قرمز تقسیم کرد که هر گروه به دو زیرشاخه‌ی منقوش و ساده، و از نظر کیفیت ساخت نیز در دو گروه متوسط و خشن، قابل تفکیک و گونه‌شناسی هستند. آمیزه‌ی سفال‌ها، عمدتاً گیاهی و در اندازه‌ی دانه‌بندی متفاوت است؛ به‌طوری‌که در سطح و درون‌مایه‌ی برخی از سفال‌ها -به‌خصوص نمونه‌های خشن- فرورفتگی‌هایی به‌دلیل وجود آمیزه‌ی کاه، به‌چشم می‌خورد. هدف این پژوهش در وهله‌ی اول، گونه‌شناسی و مطالعه‌ی سفال‌های نوسنگی جدید تپه‌ی پشت‌فرودگاه است؛ و در وهله‌ی دوم، شناسایی و چگونگی کُنش‌های فرهنگی و قرابت گونه‌های رایج سفالی در فرهنگ‌های همجوار خواهد بود. روش پژوهش حاضر، مبتنی‌بر مطالعات تطبیقی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی، در پی پاسخ به این پرسش‌هاست: سفال‌های مکشوف تپه‌ی پشت‌فرودگاه از چه گونه‌هایی تشکیل شده است؟ گونه‌های رایج سفال تپه‌ی پشت‌فرودگاه بومی-محلی بوده یا سنتی وارداتی از فرهنگ‌های همجوار است؟ و این‌که، گونه‌های سفالی تپه‌ی پشت‌فرودگاه با کدامیک از محوطه‌های نوسنگی زاگرس‌مرکزی قرابت فرهنگی دارند؟ مفروض است، باتوجه نوع نیمه‌یکجانشین و کوچ‌رو بودن جوامع تپه‌ی پشت‌فرودگاه و با عنایت به تنوع سفالی در نوع مواد، کیفیت ساخت و فرم و گونه‌های ظاهری؛ ضمن محلی بودن برخی از سفال‌های این محوطه، می‌توان سنخیت آن‌را در سایر محوطه‌های دوره نوسنگی جدید زاگرس ردیابی کرد؛ همچنین با توجه به‌ویژگی سفال‌های تپه‌ی پشت‌فرودگاه در افق تاریخ‌گذاری اواخر هزاره‌ی هفتم تا اوایل هزاره‌ی ششم قبل‌ازمیلاد قرار می‌گیرد. برآیند پژوهش، حاکی از ارتباط تنگاتنگ سنت‌های سفالی فرهنگ‌های مختلف دشت‌های میان‌کوهی زاگرس‌نشینان در دوره‌ی نوسنگی جدید، مانند تپه‌های سراب، گوران و قلاگپ است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Typology and classification of new Neolithic pottery discovered from the Tape Poshte Forodgah

نویسندگان [English]

  • khalilollah beikmohammady 1
  • Ardashir Javanmardzadeh 2
1 Ph.d in Archaeology
2 Assistant Professor, Department of Archaeology, University of Mohaghegh Ardabili.
چکیده [English]

"Pottery" is one of the most important cultural materials - in terms of quantity and quality - among the findings of archaeological excavations on the hill behind Malayer Airport; The pottery of this area can be divided into two main groups: chickpea and red. Each group can be divided into two sub-categories: painted and simple, and in terms of construction quality, it can be divided into two groups: medium and rough. The pottery mix is ​​mainly vegetable and varies in grain size; So that on the surface and theme of some pottery - especially rough samples - depressions due to the presence of straw mixture. The pottery species with the straw mound combination behind the airport contain the characteristics of a pottery species known as "Cairo". This type of pottery with the remains of straw in the form of hollow and hollow in different levels of the vessel, is one of the cultural materials of pottery in some prehistoric areas - especially Mesopotamia and Iran. The purpose of this research is, in the first place, the typology and study of new Neolithic pottery on the hill behind the airport; And secondly, the identification and manner of cultural practices and the affinity of common pottery species in neighboring cultures. The method of the present study is based on comparative studies and with a descriptive-analytical approach, seeks to answer these questions: What are the types of pottery discovered on the hill behind the airport? Are the common types of hill pottery behind the indigenous-local airport or are they imported from neighboring cultures? And that pottery with the straw mound behind the airport can be considered the first steps in the emergence and construction of early Cairo pottery fromthe Neolithic period? It is assumed, considering the semi-unitary and nomadic nature of the communities present in the hill behind the airport and with regard to the diversity of pottery in the type of materials,

کلیدواژه‌ها [English]

  • Central Zagros
  • Late Neolithic
  • Tape Posht-Frodgah Typology
  • Pottery