نویافته هایی از تدفین های سنگی در مکران ایران (شهرستان های نیک شهر و چابهار)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه آموزشی باستان شناسی دانشگاه بیرجند

2 عضو هیئت علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان

3 دانشجوی دکتری باستان شناسی دانشگاه مازندران

4 دانشجوی دکتری باستان شناسی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

یکی از منابع مهم در جهت شناخت مذاهب و فرهنگ پیشینیان، مطالعه تدفین‌های باستانی است. تدفین بخشی از فرهنگ معنوی و مادی یک قوم محسوب می‌شود و در هر منطقه از ویژگی‌های خاصی برخوردار است، از آن‌جا که نحوه خاک‌سپاری برخاسته از تفکرات، عقاید و فرهنگ جامعه است، با مطالعه آن‌ها می‌توان به بازسازی روند تکامل فرهنگی جوامع باستان پرداخت؛ هم‌چنین پژوهش بر روی سنت‌های تدفین‌ یکی از بهترین راه‌های مطالعه تأثیر و تأثر تمدن‌های همجوار در طول تاریخ بشری است. بررسی‌های جدید باستان‌شناختی منطقه بلوچستان نشان‌گر آن است که در منطقه جنوب و جنوب‌شرق ایران نوعی از تدفین با نام "گور سنگی"(Cairn Burial) در دوران حکومت پارتیان رواج داشته است که نمونه‌های مشابه با آن در مناطقی همچون کرمان، هرمزگان، فارس و بوشهر دیده شده است. این نوع از تدفین گودال‌های نه چندان عمیقی می‌باشند که روی آن را با انبوهی از سنگ‌های لاشه‌ای پوشانده‌اند. مشابه این شیوه تدفین در سرزمین‌های شرقی و جنوبی همجوار ایران از قبیل: بلوچستان پاکستان و حاشیه جنوبی خلیج فارس نیز مشاهده شده است. هدف پژوهش حاضر شناسایی و طبقه‌بندی انواع تدفین در بلوچستان ایران در دوره اشکانی و هم‌چنین بررسی چگونگی تدوام شیوه‌های تدفین از دوران پیش از آن است. این تحقیق با انجام بررسی میدانی و پیمایش در منطقه، قبور مورد نظر را شناسایی و تجزیه و تحلیل کرده و با ارائه مستندات باستان‌شناسی از قبیل: طبقه‌بندی ساختار قبور و مقایسه گونه‌شناختی نمونه‌های سفالین به معرفی، دسته‌بندی و ارائه گاهنگاری نسبی این سنت تدفین می‌پردازد. نتایج مقایسه گونه‌شناختی سفال موید تاریخ‌گذاری پارتی این سنت تدفین می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


آذرنوش،مسعود (1386). گزارش مقدماتی کاوش های لایه شناختی تپه ی هگمتانه همدان، گزارش های باستان شناسی 7 (مجموعه مقالات نهمین گردهمایی سالانه باستان شناسی ایران، جلد اول، تهران: سازمان میراث فرهنگی.

- سعیدی هرسینی، محمد رضا (1375). شیوه های تدفین پارت، پایان نامه کارشناسی ارشد در رشته باستان شناسی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس،

-  سید سجادی، سید منصور (1374). باستان شناسی و تاریخ بلوچستان (هشت گفتار)، تهران: انتشارات سازمان میراث فرهنگی.

-  شیرازی، روح الله (1388). گزارش مقدماتی بررسی شهر ستان نیک شهر، محفوظ در آرشیو اسناد سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری استان سیستان و بلوچستان..

-  شیرازی، روح الله.، گزارش مقدماتی بررسی شهر ستان چابهار، محفوظ در آرشیو اسناد سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری استان سیستان و بلوچستان، 1389.

-رهبر، مهدی (1381). گزارش بررسی باستان شناسی دره بمپور، گروه باستان شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان با همکاری سازمان میراث فرهنگی کشور، چاپ نشده محفوظ در آرشیو دانشگاه سیستان و بلوچستان.

- رهبر، مهدی (1382). کاوش های باستان شناسی خورهه، تهران: مدیریت میراث فرهنگی استان مرکزی.

- طلایی، ح (1385). عصر مفرغ ایران، تهران: انتشارات سمت.

- مهرآفرین، رضا (1386). حفاری و گمانه زنی تپه گوری سیستان ، چاپ نشده.

- محمدی فر، یعقوب (1388). باستان شناسی و هنر اشکانی، تهران: انتشارات سمت.         

- خسروزاده علیرضا و عالی ابوالفضل (1383). " توصیف، طبقه بندی و تحلیل گونه شناختی سفال های دوران اشکانی و ساسانی منطقه ماه نشان (زنجان)"، مجموعه مقالات همایش شمال غرب، تهران، پژوهشکده باستان شناسی.

- هرنیک، ارنی (1376). سفال ایران در دوره اشکانی، ترجمه حمیده چوبک، چاپ اول، تهران: انتشارات نشر.

-         Alden, Jhon.  R. (1978). Excavation At – I Malyan, Iran,ⅹⅵ.

-         Besenval, R. (1995). The  chronology  af ancient Occupation in Makran, South Asian Archaeology, pp.199-206.

-         Besenval, R.  &  , Didier, A. (2005).  New data for chronology  of the prehistory of  Kech-Makran, South Asian Archaeology, pp. 161.

-         Cleuziou S. and Tosi M. )2000(. Raas al-Jinz and the Prehistoric Coastal Cultures of the Jaalan. Journal of Oman Studies 11: 19-73

-         Debevois,Neilson C.  (1934). Parthian Pottery From Seleucia On The Tigris, Univirsity Of Michigan Press .

-         Decardi, B. (1951). A new prehistoric ware from Baluchistan , Iraq, vol. XIII , pp. 63-74.

-                         (1968). Excavation at Bampur, S.E Iran: A Brief Report, Iran, vol. VII , pp. 135-155.

-                            . (1970). Excavation at Bampur, a Third Millennium in Persian Baluchistan 1966, Anthropological Papers of the American Museum of Natural History, New York,

-         Vogt, B. (1997). Examinations of the German Archaeological Mission in Ra’s al-Khaimah, U.A.E. A Preliminary Report. Berliner Bertroge sum Vorderen Orient.

-         Fairservis, W. A. (1956). Excavation in the Quetta Valley, west Pakistan, Volume 45, Part 2, Anthropological papers of the American museum of natural history, New York.

-         Fairservis,JR.W. (1961). Archaeology Studies In The Sistan Basin Of South-Western Afghanistan And Eastern Iran, Vol 48, part 1, Newyork,

-         Keall, Edward and Keall Margueritey, (1981). The Qaleh-I Yazdigird Pottery: A Statistical Approach Iran, vol ⅩⅨ.

-          Kleiss, Wolfram, (1973). Qaleh,Zohak,In,Azerbaijan, AMI.6.

-         Karlovsky, c.c. (1972).  Tepe Yahya 1971: Mesopotamia and Indo Iranian borderlands, Iran X, pp. 89-101.

-         Karlovsky, c.c. (1967). The carin burial in Southeastern Iran,  Est and West 18, pp. 257-269

-         Kennet Derek, (2002). 'Sasanian Pottery In Southern Iran and Eastern Arabia Iran, vol ⅩL.

-         Stein, A. (1937). Archaeological Reconnaissances In North-Western India and South-Eastern Iran, London.

-  Stronach, David, Ecavation At Tepe Nush- I Jan 1967, Iranⅶ,1969

- Yule, Paul  (1995) Deutsche Archäologische Oman-Expedition, MDOG 128, 1996, 135–155+Beilage 1, ISSN 0342-118x.