گفته ها و ناگفته هایی در باره باستانشناسی روند گرا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 دانشیار دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

آن‌چه نگارنده را به نگارش این مقاله واداشت به نوعی بیان اهمیت بهره‌گیری از تئوری‌ها در فعالیت‌های میدانی می‌باشد. متأسفانه یکی از رفتارهای غلط علمی که در گذشته در اروپا و امریکا صورت پذیرفته، توجه صرف در چاپ گزارش حفاری‌ها و بررسی‌هایی که هنوز در صحت و سقم نتایج آن تردید وجود دارد، بوده است؛ با این‌حال، بعدها دریافتند که صرف پرداختن به گزارش‌های میدانی مشکلی را از جوامع باستانی برطرف نمی‌کند. در طی دو دهه‌ی اخیر و در پی گسترش ارتباط باستان‌شناسان ایرانی با پیشرفت‌های علمی باستان‌شناسی خصوصاً در زمینه نظریات و چارچوب‌های فکری که جامعه باستان‌شناسی دنیا آن‌ها را در دهه‌های 60 و 70 م. تجربه کرده بودند، جامعه باستان‌شناسی ایران با حجمی وسیعی از اطلاعات علمی، روش‌ها و نظریات مواجه شدند. جالب است این اطلاعات در جوامع اروپایی و امریکایی به مرور زمان و در پی بحث‌ها و سمینارهای مختلف مطرح می‌شدند. براین اساس، طبیعی است تا باستان‌شناسانی که در این کشورها فعالیت می‌نمودند، به درک درستی از نظریات ارائه شده برسند؛ البته بحث بر سر درستی یا نادرستی نظریات نیست، منظور فهم و برخورد با این نظریات است که به مرور بوده است. در مقابل در ایران طی سال‌های اخیر باستان‌شناسان جوان و جویای علم این حجم اطلاعات را در دو یا سه منبع آن‌هم به‌صورت ترجمه جستجو نمودند. آن‌هایی هم که از زبان انگلیسی سررشته‌ای داشتند به مقالات مربوطه مراجعه می‌نمودند. در هر دو صورت به‌دلیل مواجهه ناگهانی باستان‌شناسان جوان ایرانی با مطالبی که در جریان چگونگی آن‌ها نبودند، یک سردرگمی را به‌وجود آورد؛ حتی برخی تصور می‌کردند که با آمدن یک تفکر، تفکر و یا چارچوب فکری قبلی منسوخ شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


علیزاده ، عباس،1380، تئوری و عمل در باستان‌شناسی، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.

- دارک، کن. آر، 1379، مبانی نظری باستان‌شناسی، ترجمه: کامیار عبدی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

- ریترز، جورج، 1373، نظریه‌های جامعه‌شناسی، ترجمه: احمدرضا غروی‌زاد، تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی (ماجد).

- فاگان، برایان، 1382، سرآغاز (درآمدی بر باستان‌شناسی)، ترجمه: غلامعلی شاملو، تهران: سمت.   

- خوانساری، محمد، 1387، منطق صوری، تهران: انتشارات آگاه.

- نیکنامی، کمال‌الدین، 1384، «پردازش مدل‌های کمی برای مدل‌سازی تحلیل‌های باستان‌شناختی»، دو فصلنامه تخصصی پژوهش‌های باستان‌شناسی و مطالعات میان‌رشته‌ای، سال اول، شماره یک: صص 14-21.

 

- Binford, L. S. 1962. Archaeology as Anthropology. American Antiquity 28: 215-225.

- Clarke, D. L., 1971. Analytical  Archaeology. London: Methuen & Co LTD.

- Dark, K. R. 1995. Theoretical Archaeology. London: Duckworth.

- Earle, T. K.; Robert W. Preucel; Elizabeth M. Brumfiel; Christopher Carr; W. Frederick Limp; Christopher Chippindale; Antonio Gilman; Ian Hodder; Gregory A. Johnson;  William F. Keegan; A. Bernard Knapp; Parker B. Potter; Jr., Nicolas Rolland;  Ralph M. Rowlett;   Bruce G. Trigger and Robert N. Zeitlin. 1987.  Processual Archaeology and the Radical Critique. Current Anthropology, Vol. 28, No. 4: 501-538.

- Flannery, Kent. V. 1967. Culture History v. Cultural Process: A debate in American Archaeology. Scientific American. Vol. 217: 119-122).

- Fritz, J. A & F. T. Plog, 1970 The Nature of Archaeological Explanation. American Antiquity. 35. No 4.

- Fuller, D & N. Boivin. 2002. Beyond Description and Diffusion: A History of Processual Theory in the Archaeology of South Asia. In S. Settar and R. Korisettar (eds.) Indian Archaeology in Retrospect IV: Archaeology and Historiography: History, Theory and Method: 159-190. Delhi: Indian Council of Historical Research.

- Hodder, I. R. 1972. Locational Models and the Study of Romano-British Settlement. In David. L. Clarke (ed.) Models in Archaeology: 887-909. London: Beccles and Colchester.

- Hodder, Ian. 1986. Reading The Past: Current Approaches to Interpretation in Archaeology. Cambridge: Cambridge University Press.

- Hodder, Ian. 1991a. Archaeological Theory in Contemporary European Societies: The Emergence of Competing Traditions. In Ian Hodder (ed.) Archaeological Theory in Europe, The Last 3 Decades: 1-25. London: Routledge.

- Hodder, Ian. 1991b. Postprocessual Archaeology and the Current Debate. In R. W. Preucel (ed.) Processual and Postprocessual Archaeologies: Multiple Ways of Knowing the Past: 30-42. Illinois: Illinois University Press.

- Hodder, Ian, M. Shanks, A. Alexandri, V. Buchli, J. Garman, J. Last & G. Lucas. 1995. Interpreting Archaeology, Finding meaning in the past.  London: Routledge.

- Johnson, M., 2002. Archaeological Theory: An Introduction. London: Blackwell Publishers.

- Marciniak, A. 1998. Setting a new agenda: Ian Hodder and his contribution to archaeological theory.  Archaeology Polona, vol. 35-6: 409-427.  

- McNairn, B. 1980. The method and Theory of V.Gordon Childe, Economic, Social and Cultural Interpretations of Prehistory. Edinburgh: Edinburgh University Press.

- O'Brien, M. J & R. L. Lyman. 2000. Applying Evolutionary Archaeology, A systematic Approach. New York; London: Kluwer Academic/Plenum.

- Patterson, T. C., 1989.  History and the Post-Processual Archaeologies. Man, Vol. 24 (4):  555-566.

- Patterson, T. C.1990. Some Theoretical Tensions within and between the Processual Archaeologies. Journal of Anthropological Archaeology, Vol. 9: 189-200.

- Preucel, R.W. 1991. The Philosophy of Archaeology, In W. Preucel (ed.) Processual and Postprocessual Archaeologies: Multiple Ways of Knowing the Past: 17-30. Illinois: Illinois 1University Press.

- Preucel, Robert. W. 1995. The Postprocessual Condition. Journal of Archaeological Research. Vol. 3(2): 147-175.

- Renfrew, C. 1987. Archaeology and Language:  The Puzzle of Indo-European Origins. London: Jonathan Cape.

- Renfrew, C. 2001. Symbols before concept: Material engagement and the early development of society.  In I. Hodder (ed.) Archaeological Theory Today: 122-148.

- Renfrew, C. & P. Bahn. 2000. Archaeology: Theories Methods and Practice. London: Thames & Hudson Ltd .

- Renfrew, C.& E. Zubrow. 2002. Toward a cognitive archaeology. In C. Renfrew & E. Zubrow (eds.) Ancient Mind: 3-12. Cambridge university press.

- Shanks, M & Ian Hodder. 1995. Processual, Postprocessual and Interpretive Archaeologies. In Ian Hodder, M. Shanks, A. Alexandri, V. Buchli, J. Garman, J. Last & G. Lucas (eds.) Interpreting Archaeology, Finding meaning in the past: 3-30. London: Routledge

- Shaw, I. 2002. Processual Archaeology. In I. Shaw & R. Jameson (eds.) A dictionary of Archaeology: 479-481.Blackwell Publishers. 

- Trigger, B. G.1989. A History of Archaeological Thought. Cambridge: Cambridge University Press.

- Whitley, D. S. 1998. New Approaches to Old Problems Archaeology in Search of an Ever Elusive Past. In D. S. Whitley (ed.) Reader in Archaeological Theory: Post-Processual and Cognitive Approaches: 1-30. London: TJ International.