پژوهشی در حوزه فرهنگی و تمدنی ایران نمونه موردی: کردستان عراق

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران

2 دانشیار گروه جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران

3 استادیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران

4 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران

چکیده

ایران فرهنگی قلمرو وسیعی است که به مراتب از محدوده مرزهای سیاسی کنونی فراتر می‌رود. یکی از مناطقی که در حوزه قلمرو فرهنگی ایران قرار می‌گیرد، مناطق کردنشین و به‌ویژه منطقه‌ی کردستان عراق است که در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است. روش پژوهش این نوشتار تاریخی-تحلیلی است که با استناد به مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی‌های میدانی انجام گرفته است. پرسش‌های اصلی نوشتار حاضر این است که نخست عناصر مهم روابط و پیوستگی کردهای عراق و ایران کدامند؟ و دوم این‌که برای تقویت این ارتباط بر چه عناصری در این حوزه می‌توان تأکید بیشتری نمود؟ پاسخ این پرسش‌ها را می‌توان در قالب فرصیه‌هایی این‌گونه بیان داشت، پیوستگی کُرد و کردستان به‌ویژه کردستان عراق با فرهنگ و تمدن ایرانی موضوع مهمی است که براساس عناصر بنیادی متعددی همانند: نژاد، زبان، دین و آیین، آداب و رسوم اجتماعی، آثار باستانی و سیر تحولات سیاسی قابل مطالعه و بررسی است. یکی از ارکان اساسی پیوندهای فرهنگی کردها و از جمله کردهای عراق با ایران و ایرانیان، موضوع پیوستگی نژادی است. دیدگاه‌های مختلفی درباره‌ی ریشه‌ی نژادی کردها وجود دارد که بعضی از آن‌ها جنبه‌ی اسطوره و افسانه‌ای دارند و برخی نیز مبتنی‌بر رویکردی تاریخی و به استناد شواهد و کاوش‌های باستان‌شناسی و یافته‌های علمی هستند. برآیند این تحقیق نشان داد که آن‌چه بیش از هر چیز دارای اهمیت است، تأکید و توجه بر استمرار روابط و تأکید بر مشترکات فرهنگی و پیوستگی نژادی است که کردهای عراق با ایرانیان داشته و ضروری است که این پیوندها ارتقاء یابند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


- احمدی، حمید، 1379، قومیت و قوم گرایی در ایران، افسانه و واقعیت، تهران: نشر نی، چاپ دوم.

- ادموندز، سیسیل جی، 1382، کردها، ترک‌ها، عرب‌ها، ترجمه: ابراهیم یونسی، تهران: روزبهان، چاپ دوم.

- اُرانسکی، ا.م، 1358، مقدمه فقه اللغه ایرانی، ترجمه: کریم کشاورز، تهران: پیام.

- بدلیسی، امیر شرفخان، 1373، شرفنامه (تاریخ مفصل کردستان)، با مقدمه و تعلیقات و فهارس: محمد عباسی، تهران: نشر حدیث، چاپ سوم.

- بلو، ژویس، 1379، مسأله کرد (بررسی تاریخی و جامعه‌شناسی)، ترجمه: پرویز امینی، سنندج: انتشارات دانشگاه کردستان، چاپ اول.

- برزویی، مجتبی، 1378، اوضاع سیاسی کردستان (از سال 1258 تا 1325هـ.ش)، تهران: انتشارات فکر نو، چاپ اول.

- برویین سن، مارتین وان، 1378، جامعه‌شناسی مردم کرد (آغا، شیخ و دولت)، ترجمه: ابراهیم یونسی، تهران: نشر پانیذ، چاپ اول.

- تابانی، حبیب‌اله، 1380، وحدت قومی کرد و ماد (منشأ، نژاد و تاریخ تمدن کردستان)، تهران: نشر گستره، چاپ اول.

- حافظ‌نیا، محمدرضا، 1388، جغرافیای سیاسی ایران، تهران: سمت، چاپ سوم.

- جلایی‌پور، حمیدرضا، 1372، کردستان، علل تداوم بحران آن پس از انقلاب اسلامی، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، چاپ اول.

- رشیدیاسمی، غلامرضا، 1363، کرد و پیوستگی نژادی و تاریخی او، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم.

- زکی‌بیگ، محمدامین، 1381، زبده‌ی تاریخ کرد و کردستان، ترجمه: یدالله روشن اردلان، تهران: توس، چاپ نخست.

- سنندجی، میرزا شکرالله، 1366، تحفه ناصریه در تاریخ و جغرافیای کردستان ، به کوشش: حشمت‌الله طبیبی، تهران ، امیر‌کبیر.

- سنندجی (رونق)، میرزا عبدالله، 1344، تذکره حدیقه امان‌اللهی، به تصحیح: ع. خیامپور، تبریز، دانشکده ادبیات.

- کوچرا، کریس، 1377، جنبش ملی کرد، ترجمه: ابراهیم یونسی، تهران: مؤسسه انتشارات نگاه، چاپ دوم.

- کینان، درک 1376، کرد و کردستان، ترجمه: ابراهیم یونسی، تهران: مؤسسه انتشارات نگاه، چاپ دوم.

گیرشمن، رومن، 1370، هنر ایران در دوران پارت و ساسانی، ترجمه: بهرام فره‌وشی، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

- مسعود، خسرو، 1373، «بررسی نقش زبان‌های محلی به عنوان مکمل زبان ملی»، کردستان و توسعه فرهنگی، (مجموعه مقالات ارایه شده در دومین همایش سالانه پژوهش‌های کردستان‌شناسی، سنندج: اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کردستان.

- ملازاده، کاظم، 1393، باستان‌شناسی ماد، انتشارات سمت، چاپ اول.

- مک‌داول، دیوید، 1383، تاریخ معاصر کرد، ترجمه: ابراهیم یونسی، تهران: نشر پانیذ، چاپ دوم.

- مینورسکی، ولادیمیر فئودوروویچ، 1379، کُرد، ترجمه و توضیح: حبیب‌اله تابانی، تهران: نشر گستره، چاپ اول.

- نیکیتین، واسیلی، 1378، کرد و کردستان، ترجمه: محمد قاضی، تهران: کانون فرهنگی انتشاراتی درایت، چاپ سوم.

- وقایع‌نگار کردستانی، علی‌اکبر، 1364، حدیقه‌ی ناصریه در جغرافیا و تاریخ کردستان، به تصحیح: محمد رئوف توکلی، تهران: ارژنگ.

- هاگت، پیتر، 1382، جغرافیای ترکیبی نو، ترجمه: شاپور گودرزی نژاد، تهران: سمت.

-  هوشمند، احسان، 1383، «کرد یا کردها، مدخلی جامعه‌شناختی بر کردشناسی»، فصلنامه فرهنگی اجتماعی گفتگو، ، (کرد و کردستان، تهران)، شمار‌ه‌ی 40، صص 33-9.

 

- Routher, Oscar, 1939, Sasanian Architecture in Survey of Persian Art, Ed By: Arthur Apham Pope,Vol. 2, Oxford UniversityPerss, PP478-493.