مطالعه و تحلیل گونه‌شناختی اثرمهرهای دوره سلوکی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه باستانشناسی دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری باستانشناسی دانشگاه تهران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد باستان شناسی دانشگاه تهران

چکیده

با توجه به اهمیت نقش اثرمهرها در مطالعات باستان‌شناسی، بررسی این آثار کمک شایانی به ما در زمینه مطالعه و تحلیل گونه‌شناختی اثرمهرهای دوره سلوکی می‌نماید. به‌دلیل کمبود منابع پیرامون باستان‌شناسی دوره‌ی سلوکی، بررسی اثرمهرهای این دوره می‌تواند جلوه‌های تازه‌ای از هنر و صنعت مهرسازی دوره مذکور را پدیدار سازد. در مقاله‌ی پیش‌ِرو با استفاده از روش کتابخانه‌ای بیش از 144 اثرمهر از نقاط مختلف امپراتوری سلوکی که در مقالات و کتاب‌های مختلف منتشر شده تحلیل و بررسی می‌گردد. نقوش اثر مهرها، از نظر سبک و نقش‌مایه دارای شیوه‌های متفاوت و ترکیبی است و شامل تصاویر: انسانی، الهه‌های یونانی، حیوانات گوناگون، نقوش متفرقه، اساطیری و هندسی بوده که نقش‌مایه‌های انسانی بیشتر موضوعات اثرمهر‌های این دوره را به‌خود اختصاص داده‌اند. پس از نقش‌مایه‌های انسانی که نیمی از اثرمهرها را شامل می‌شوند، نقوش اساطیری نیز از فراوانی بالایی برخوردارند. بر روی اثرمهر‌های این دوره تأثیرات هنر مهرسازی ادوار هخامنشی، یونانی، آشوری و بابلی به‌خوبی قابل مشاهده است. نوشتار حاضر ضمن تحلیل نقوش ذکر شده، به نحوه کاربرد اثرمهر‌ها در ساختار اداری-سیاسی سلوکیان پرداخته و هم‌گونی‌های سبکی و نقش‌مایه‌ای آن‌ها را از طریق مقایسه با محوطه‌های‌ دیگر امکان‌پذیر می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Study and Typology Analysis of Motifs of Seal Impression of Seleucid Period

نویسندگان [English]

  • kamaloddin niknami 1
  • reza ghasemi 2
  • rezvan rezaee 3
چکیده [English]

Documenting seal impressions has a great importance in archaeological researches. The analysis of Seleucid seal impressions provide a wealthy information which is really needed due to the lack of archaeological recognition of this era. This article presents the study of more than 44 seal impressions from different areas of Seleucid territory. There have been a number of scholars such as College, Osten, Collon, Bivar, Messina and Invernizzi interested in to study the Seleucid seals collected mainly from the western parts of the Seleucid territories, but in Iran an extensive analysis could not be comparatively possible because, here there are an small number of seals and seal impressions have been explored. There is a variety of motifs on these seals including: human motifs, Greek goddesses, different animals, mythical and geometric motifs, of which the human motifs are seen to be dominantly used on about half of the seal collections. Mythical motifs have also found in abundance. These mentioned designs are mostly identified from the archives of Uruk in Mesopotamia generally representing the mythical motifs. Seal impressions found from Susa in southwestern Iran are circular with animal/human designs in profile and unidentified figures which were studied by Unvala. These seals were all influenced by Achaemenid, Assyrian, Babylonian and Greek arts. During Seleucid period unlike the Achaemenid, the cylindrical seals vanished and they were replaced by signet sing stamp seals. They have been mostly in elliptical shape and rarely in circular forms. Most of these seal impressions were uncovered from scientific excavations such as in Seleucia, Uruk, and Kedesh. The seals of these 3 sites were all found with written documents which reveal a wealth of information on art and economy of Seleucid era. The transactions written on these bullae including marriage contracts and some information of selling and buying lands and releasing slaves. The other collection of Seleucid seals was uncovered from the excavation of Seleucia under the supervision of Invernizzi. These bullae belong to some private contracts concluded under the presence of a tax observer or a government employee. All Seleucid seals impressions except for the ones found from Qumis, were uncovered from western territory of Seleucids. More than 98 percents of them are from Susa, Uruk, Sippar, Kedesh and Seleucia which can lead us to this idea that the use of seals was more frequent in the western parts of Seleucid territory or maybe the administrative centers were all concentrated in western areas. The only eastern site containing seals and seal impressions is Qumis in interior Iran.
The present paper tends to study the function of seal impressions in political-administrative context of Seleucids and also to analyze some of motifs which can be helpful for comparative researches on the Seleucid seal impressions. Moreover, the comparative study on the similarities exist between form, inscription and the iconography together among the seals enabled us to locate some undetermined seal impressions in the same chronological horizon since some seal impressions from some sites have been found in their archaeological contexts and dated to the Seleucid period. From iconographical view as mentioned before Seleucids iconography repertoire have been in use in various artistic media of that period. In some cases, comparison with coins or other material culture made possible to put the impressions in their true chronological orders.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Seleucid
  • Seal and Seal Impressions
  • Iconography
  • Decorative Motifs
  • Bullae

- اینورنیتسی، آنتونیو، 1388، نقش‌مایه‌های بابلی بر روی مهرهای کشف شده درسلوکیه دجله، تاریخ هخامنشیان، ترجمه: مرتضی ثاقب‌فر، جلد هشتم، تهران، انتشارات طوس.

- بیانی، ملکزاده، 1381، تاریخ سکه از قدیم‌ترین ازمنه تا دوره ساسانیان، جلد 1 و 2، تهران، امیرکبیر.

- پاتس، دنیل، تی، 1388، باستان‌شناسی ایلام، ترجمه: زهرا باستی، تهران، انتشارات سمت. 

- پیگولوسکایا، نینا، 1372، شهرهای ایران در روزگار پارتیان و ساسانیان، ترجمه: عنایت الله رضا، تهران، نشر علمی و فرهنگی.

- خادمی‌ندوشن، فرهنگ، 1385، «بررسی سیستم اقتصادی پارتیان با استفاده از روش تجزیه طیف‌سنجی یک مطالعه موردی»، مجله‌ی پژوهش‌های تاریخی، صص57-68.

- روستوفتزف، م، 1380، «سیاست فراگیر سلوکیان»، ترجمه: نادر میرسعیدی، رشد آموز تاریخ، سال سوم، شماره 6، صص 36-45. 

- طلایی، حسن، 1392، ایران پیش از تاریخ: عصر مس‌وسنگی، تهران، انتشارات سمت.

- قاسمی، رضا، 1393، «مطالعه تحلیلی نقوش مهرها و اثرمهرهای دوران سلوکی و اشکانی»، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه تهران.

- کالج، مالکوم ، 1388، پارتیان، ترجمه: مسعود رجب‌نیا، تهران، انتشارات سحر.

- گیرشمن، رومان، 1372، هنر ایران در دوره پارتی و ساسانی، ترجمه: بهرام فره‌وشی، تهران، علمی و فرهنگی.

- گوبل، روبرت، 1384، گل‌مهرهای تخت سلیمان (جستاری در مهرشناسی اواخر ساسانی)، ترجمه: فرامرز نجد سمیعی، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، تهران.

- وارنر، رکس، 1386،‌ دانشنامه اساطیر جهان، ترجمه: ابوالقاسم اسماعیل‌پور، تهران، نشر اسطوره.

- ویسهوفر، یوزف، 1389، ایران باستان از 550 پیش از میلاد تا 650 پس از میلاد، ترجمه: مرتضی ثاقب‌فر، تهران، انتشارات ققنوس.

- هژبری، علی، 1391، بازنگری تاریخ‌گذاری نسبی هگمتانه بر پایه یافته‌های‌موادفرهنگی، نامورنامه: مقاله‌هایی در پاسداشت یاد مسعود آذرنوش، به کوشش: حمید فهیمی وکریم علیزاده، تهران، ایران نگار، صص 419-438.

 

- Bivar, A. D. H., 1967. A Parthian Amulet, Bulletin of the School of Oriental and African Studies 30 (3): 512-525.

- Bivar, A.D.H., 1982. Seal-impressions of Parthian Qumis, Iran, 20 (4): 161-176.

- Bollati, A., and Messina, V., 2004. Seleucia al Tigri. Le impronte di sigillo dagli archivi,Vol. 2: 40-52.

- Colledge,M,A.1977,Parthian Art,University of London.

- Collon, D.1987. First impression cylinder seals in the Ancient Near East, London, the British Museum Press.

- Debevoise, N. C., 1934. The essential characteristics of Parthian and Sassanian glyptic art, Berytus I.pp.12-118.

- Doty,L.T. 1979,An Official Seal of the Seleucid Period,Jornal of Near Eeastern Studies,Vol.38(3)pp.195- 197.

- Frye, R. N.,1972. Byzantine and Sasanian trade relations with Northeast Russia’’, Dumbarton Oaks Papers 26.

- Gibson, M. C., 1994. Parthian seal style: a contributor from Nippur, Mesopotamia, 29: 89-105.

- Guillaume, O.,1982. Nouvelles Tesseres de Suse. In: Syria. Tome 59 fascicule 3-4, pp.239- 256.

- Herbert, S.C., and Brelin, A., 2003. A new administrative center for Persian and Hellenistic galilee: preliminary report of the University of Michigan University of Minnesota excavations at Kedesh, Bulletin of the American Schools of Oriental Research: Vol.15.pp.13- 59.

- Herbert, S.C., 2005. The Hellenistic Archives from Tel Kedesh (Israel) and  Seleucia-on-the Tigris (Iraq). Bulletin of the University of Michigan Museums of Art and Archaeology. Vol.15: 65-86.

- Invernizzi, A., 1994. Appunti sulla cultura ellenistica nell'impero Seleucide, Topoi.4/2.pp.521-530.

- Messina,V., 2006. Nike on the Clay Sealigs from Seleucia on the Tigris, Roma:Vol .6:10-27.

- Mitchell, T.C. and Searight, A., 2008. Catalogue of the Western Asiatic seals in the British Museum, Leiden, Brill.

- Onal.M.2007.Deities and cultures meet on the Seal impressions in zeugma,Roma,vol.sp.pp.25-50.

- Pittman, H. 1987. Ancient art in Miniature, New‌ York: Metropolitan Museum of art.

- Rothman, M. S., and Badler, V. R., 2011. Contactand development in Godin Period VI, in: Gopnik H., and Rothman, M.S., (eds.), on the high road: the history of Godin Tepe Iran, Bibliotheca Iranica, Archaeology, Art and Architecture Vol. 1: 65-139.

- Osten, V. D., 1931. The ancient seals from the Near East in the Metropolitan Museum: old and middle Persian seals, the Art Bulletin,Vol.13 (2): 221- 241.

- Unvala, J.M.,1934."Tessereset Medaillons frustes", MDP, 25: 44-239.

- Wallenfels , R. 1993. “Private Seals and Sealing Practices at Hellenistic Uruk,”BCH. vol.29.pp. 113-132.

- Wallenfels, R,1998.Seleucid Archival Texts in the Harvard Semitic Museum,Published by Brill.