نقش عوامل محیطی بر شکل گیری استقرارهای دوره باکون در دشت کازرون، جنوب ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه باستان شناسی دانشگاه نیشابور

چکیده

انسان به طبیعت وابسته است، آن‌را تغییر می‌دهد و خود بخشی از آن است ولی در همان حال به‌وسیله عوامل فرهنگی‌اش جدا از آن محسوب می‌شود. پیدایش و ظهور اشکال متنوع در حیات انسانی، گیاهی و حیوانی، نتیجه تأثیر مستقیم عوامل طبیعی نظیر آب‌وهوا، پستی و بلندی، نوع خاک، آب‌های ساکن و روان می‌باشد. طی بررسی میدانی دشت کازرون، منطقه به‌صورت پیمایشی و سیستماتیک مورد بررسی باستان‌شناختی قرار گرفت و در طی بررسی 17 محوطه‌ی مربوط به دوره‌ی باکون شناسایی شد. در این پژوهش سعی بر آن است تا عوامل زیست‌محیطی و نقش آن‌ها در شکل‌دهی فضای زیستگاه‌های انسانی دوره‌ی باکون در دشت کازرون مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد. برای دستیابی به این امر، محوطه‌های مربوط به دوره‌ی باکون به‌عنوان مواد و جامعه آماری ما انتخاب شد، و از مطالعه اسنادی و تحلیل‌های فضایی در قالب نظام اطلاعات جغرافیایی با نرم‌افزار ArcGIS و آزمون همبستگی در نرم‌افزار SPSS 16 استفاده شد. به‌منظور تجزیه و تحلیل همبستگی میان مساحت هر کدام از طبقات و تعداد محوطه‌های باستانی واقع در هر طبقه از نرم‌افزار SPSS 16 استفاده شد. با توجه به کمی بودن مقادیر از رابطه‌ی همبستگی پیرسون با سطح معناداری 01/0 استفاده شد. نتایج نشان می‌دهد که همبستگی میان سطوح ارتفاعی، طبقات بارشی و طبقات آب‌وهوایی با تعداد محوطه‌ها واقع برروی آن‌ها معنادار نیست و همبستگی میان متغیر فاصله از منابع آبی با تعداد محوطه‌ها معنی‌دار و همچنین رابطه‌ی میان پوشش گیاهی با تعداد محوطه‌ها، همبستگی معنادار و قوی و مثبتی را به نمایش می‌گذارند. در نتیجه مشخص شد که پوشش گیاهی و فاصله از منابع آبی، بیش از دیگر عوامل طبیعی بر پراکنش محوطه‌های باستانی دشت کازرون تأثیر گذاشته‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


- بهروزی، محمدجواد، 1346، شهر سبز (شهرستان کازرون)، شیراز: انشارات کانون تربیت.

- حاتمی، حسن، 1385، جغرافیای طبیعی کازرون، چاپ اول، قم: نشر تامین.

-  سعیدی، عباس، 1377، مبانی جغرافیای روستایی، تهران: انتشارات سمت.

- سلطانی، نبی‌الله و علیقلی‌زاده فیروزجایی، ناصر، 1380، «تحلیل رابطه‌ی بین عوامل محیط طبیعی در الگوی توزیع فضایی سکونتگاه‌ها و جمعیت در ناحیه‌ی بهار همدان»، مجله‌ی جهاد، شماره‌ی 244-245، صص: 90-98.

- سیدسجادی، سید منصور، 1384، نخستین شهرهای فلات ایران، ج 1 و 2، تهران: انتشارات سمت.

- شکویی، حسین، 1384، شناخت و فلسفه جغرافیا، تهران: انتشارات دانشگاه پیام‌نور.

- فشارکی، پریدخت، 1384، جغرافیای روستایی، تهران: انتشارات دانشگاه پیام‌نور.

- کریمی، جلال و فرج‌زاده‌اصل، منوچهر، 1383، «تحلیل الگوهای فضایی استقرارگاه‌های باستانی دشت میاناب شوشتر با کاربرد سنجش از دور و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی»، مجله‌ی مدرس علوم انسانی، دوره 8، شماره 4، صص: 113-126.

- مترجم، عباس و بلمکی، بهزاد، 1388، «بررسی و تحلیل استقرارهای اشکانی دامنه‌های شمالی الوند همدان»، مجله‌ی مطالعات باستان‌شناسی، شماره 1، صص: 135-153.

- مظفریان، منوچهر، 1373، کازرون در آئینه فرهنگ، چاپ اول، شیراز: انتشارات نوید.

- موسوی‌کوهپر، سید مهدی و همکاران، 1390، «تحلیل نقش عوامل طبیعی در توزیع فضایی محوطه‌های باستانی استان مازندران»، پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، شماره 75، صص: 1-19.

- ناصری‌صومعه، حسین، 1393، «بررسی و تحلیل الگوهای استقراری شهرستان بستان‌آباد در دوران مس‌و‌سنگ»، پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد، دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران.

- ناصری‌صومعه، حسین و نیکنامی، کمال‌الدین، 1395، «نقش عوامل طبیعی در توزیع فضایی استقرارهای دوران مس‌وسنگ در شهرستان بستان‌آباد؛ آذربایجان شرقی»، مجله‌ی پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، دوره 46، شماره 4، صص: 533-556.

- نیکزاد، میثم، 1390، «بررسی الگوی استقراری دوره‌ی نوسنگی دشت سر فیروزآباد کرمانشاه»، پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد، دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران.

 

- Hejabri Nobari, A.,  Rezaei, M. H., Vahdati Nasab, H., Khademi Nadooshan, F., 2012, “Results From a Survey & Analysis of Chalcolithic Settlements in Kazerun Plain”, Antiquity 86. Available at http://www.antiquity.ac.uk/projgall/rezaei331/.

- Rezaei, M. H., Hojabri Nobari, A., Khatib Shahidi, H., Basafa, H., & Khosravi, H., 2008, “The Dehdaran mound: a Bakun settlement in Kazeroun, Iran”, Antiquity 82. Available at http://www.antiquity.ac.uk/projgall/rezaei316/.

- Schreiber, K., 1996, Settelement Pattern analysis, the Oxford companion.