مطالعه‌ی الگوهای استقراری، محوطه‌های مس-سنگی دشت اسدآباد با توجه به عوامل زمین‌ریختارشناسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته ی کارشناسی ارشد دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 عضو هیئت علمی گروه باستان شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

3 عضو هیئت علمی گروه باستان شناسی دانشگاه بوعلی سینای همدان

چکیده

تعامل بین انسان و محیط‌زیست باعث به‌وجود آمدن و تغییر چشم‌اندازها می‌شود. یکی از راهبردهای مطالعاتی برای مطالعه‌ی این چشم‌اندازها، مطالعات الگوهای استقراری است. در این بین، بایستی عوامل زیست‌محیطی‌ای در مطالعات باستان‌شناسانه الگوهای استقراری مورد مطالعه قرار بگیرند که نقش زیادی در استقرارهای انسانی داشته و از طرفی شرایط یک‌نواختی را نسبت به زمان مورد مطالعه، تا زمان حاضر داشته باشند. عوامل زمین‌ریختارشناسی از جمله‌ی این عوامل هستند. این عوامل با وجه به سرگذشت زمین‌شناسی دشت اسدآباد شرایط یک‌نواختی را پس از دوره‌ی سوم زمین‌شناسی تا‌کنون از سر گذرانده‌اند؛ بنابراین با توجه به تأثیرگذاری این عوامل در نوع تعامل انسان به محیط‌زیست و یک‌نواختی شرایط آن‌ها در طول زمان، در این نوشتار مورد تحلیل قرار می‌گیرند. آن‌چه می‌تواند به این نوشتار اهمیت دهد این است که درک چگونگی رابطه‌ی استقرارهای انسانی با عوامل زمین ریختارشناسی، می‌تواند منجر به درک ماهیت اقتصادی جوامع به‌وجود آورنده‌ی آن استقرارها باشد؛ بنابراین این نوشتار به‌دنبال پاسخ‌گویی به این  سوال است که: الگوهای استقراری  محوطه‌های دوره‌ی مس‌وسنگ دشت اسدآباد، با توجه به بستر زمین ریختارشناسیشان دارای چه ماهیتی هستند. برای پاسخ‌گویی این سؤال، فرضیه‌ای به این‌صورت مطرح می‌شود که: جوامع به‌وجود آوردنده‌ی دشت اسدآباد را جوامع روستانشین و کوچ‌رو تشکیل می‌دهد. برای سنجش این فرضیه و درک الگوهای استقراری محوطه‌های مس‌وسنگ از روش تحلیل خوشه‌ای بهره برده شده و با توجه به ظرفیت‌های قوم‌شناسی دشت اسدآباد، الگوهای استقراری به‌دست آمده مورد تفسیر قرار می‌گیرند. پژوهش‌های باستان شناسانه‌ای که تا کنون در دشت اسدآباد  به‌عنوان بخشی از شرق زاگرس‌مرکزی  انجام گرفته است، به دو دوره‌ی زمانی پیش از انقلاب و پس از انقلاب تقسیم می‌شود که باید گفت چنین مطالعه‌ای در بین آن‌ها به نوعی آغاز چنین رویکردی برای مطالعات الگوهای استقراری محسوب می‌شود که این بر اهمیت مطالعات پیش‌ِروی می‌افزاید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


- ابن‌حوقل، 1366، سفر‌نامه‌ی ابن‌حوقل (ایران در صورۀالارض)، ترجمه‌ی جعفر شعار، تهران، امیرکبیر.

- امان‌الهی بهاروند، سکندر، 1374، قوم لر؛ پژوهشی درباره‌ی پیوستگی قومی و پراکندگی جغرافیایی لرها در ایران، تهران، انتشارات نگاه.

- اکبری، نعمت‌الله و زاهدی، کیوان، 1387، کاربرد روش‌های رتبه‌بندی و تصمیم‌گیری‌های چند شاخصه، تهران: سازمان، شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.

- باباپیری، جواد، 1387،«گمانه‌زنی تعیین حریم محوطه‌ی باستانی طویلان سفلی»، همدان مرکز اسناد  اداره‌ی کل سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان همدان (منتشر نشده).

- باباپیری، جواد، 1388، «گمانه‌زنی تعیین حریم محوطه‌ی باستانی موسی‌آباد»، همدان مرکز اسناد اداره کل سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان همدان (منتشر نشده).

- باباپیری، جواد، 1389، «لایه‌نگاری و تعیین حریم محوطه‌ی باستانی وندرآباد»، همدان، مرکز اسناد اداره کل سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان همدان (منتشر نشده).

- برقعی، محمد، 1356، چادرنشینان دامدار ایل ترکاشوند، همدان، دانشگاه بوعلی‌سینا.

- خسروتهرانی، خسرو، 1376، چینه‎شناسی ایران، تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور.

- درویش‌زاده، علی، 1383، زمین‌شناسی ایران (تکتونیک، چینه‌شناسی، دگرگونی، ماگماتیسم)، تهران، انتشارات امیرکبیر. 

-  رنجبران، محمدرحیم، 1379، «گمانه‌زنی تعیین حریم محوطه‌ی باستانی خاکریز»، همدان، مرکز اسناد اداره‌ی کل سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان همدان (منتشر نشده).

شفیقی، سیروس و مدنی، حسن، 1367، زمین‌شناسی عمومی، تهران، انتشارات دانشگاه صنعتی امیرکبیر.

- علایی‌طالقانی، محمود، 1384، ژئو‌مورفولوژی ایران، تهران، انتشارات قومس.

- علیزاده، عباس، 1386، تئوری و عمل در باستان‎شناسی، تهران، انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری.

- فاطمی، سید ابوالحسن، 1380، سیمای گردشگری استان همدان، همدان، سازمان ایران‌گردی و جهان‌گردی استان همدان.

- گودرزی‌نژاد، شاهپور، 1356، روستاهای اسدآبادجغرافیای انسانی و اقتصادی، تهران، دانشگاه تهران مؤسسه‌ی جغرافیا.

- مترجم، عباس، 1387، «بررسی و تحلیل الگوهای استقراری دوره‌ی مفرغ قدیم در دشت‌های پیرامون کوهستان الوند همدان»، رساله‌ی دوره‌ی دکتری باستان‌شناسی دانشگاه تهران (منتشر نشده).

- محمدی‌فر، یعقوب و مترجم، عباس، 1383، «گزارش بررسی و شناسایی شهرستان اسدآباد»، همدان، مرکز اسناد اداره‌ی کل سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان همدان (منتشر نشده).

- محمدی‌فر، یعقوب، 1384، «بررسی و تحلیل آثار و استقرارهای اشکانی در زاگرس‌مرکزی، رساله‌ی دوره‌ی دکتری باستان‌شناسی دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشر نشده).

- نادر صفت، محمدحسین، 1379، ژئوموفولوژی عمومی، تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور.

- وفایی، آرمان، 1391، «تحلیل فضایی محیطی استقرارهای مس‌سنگی دشت اسدآباد»، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی دانشگاه سیستان‌وبلوچستان (منتشر نشده).

 

- Crammer, K., 1982, Vilage Ethnoarchaeology; Rural Iran in Archaeological perspective, New York, Academic Press

- Hole, F. 2004, Campsites of the Seasonally Mobile in Western Iran, From Handaxe to Khan, Von Folsach, Kjeld,& Thrane, Henrik & Thuesen, Ingolf(eds), Essays Presented to Peder Mortensen on the Occasion of His 70th Birthday, Aarhus: Aarhus University Press, pp: 67-85,  2004

- Scgreiber, K., 1996, “Settlement Archaeology”, in Fagan, B (Eds), The Oxford Companion to Archaeology, The Oxford University Press, 635-636

- Young. T. C., Levine, L., 1974, Excavation of the Godin Project. Second Progress Report, Toronto, Royal Ontario Museum.

- Young.T. C, Smith, P., 1966, “Research in the Prehistory of Central Western Iran”, Science, New Series, Vol. 153, No. 3734, pp. 386-391

- Young, T. C., 1966, “Survay in Western Iran 1961”, Journal of Near Eastern Studies, Vol. 25, No. 4. pp. 228-239

- Young, T. C., 1969, Excavation at Godin Tepe, First progress Report, Torento, Royal Ontario Museum.