بازسازی تقسیمات استان ساسانی بیشابور با کشف تعدادی نام‌جای جدید از گل‌مهرهای محوطه تل قلعه سیف‌آباد-کازرون

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای باستان شناسی دانشگاه پاریس1-سوربُن، فرانسه

2 مدیر و پژوهشگر بازنشسته بخش مطالعات ایرانی وهندی مرکز پژوهش‌های ملی فرانسه.

3 هیئت‌علمی پژوهشکده باستان‌شناسی، اداره کل میراث فرهنگی فارس.

4 کارشناس ارشد باستان‌شناسی، اداره کل میراث فرهنگی فارس

چکیده

محوطه‌ی تلِ ‌قلعه‌ی سیف‌آباد، یکی از محوطه‌های کلیدی دوره‌ی ساسانی است که به‌فاصله‌ی 1 کیلومتری غرب دریاچه‌ی پریشان در استان فارس قرار دارد. در نتیجه‌ی فصل اول کاوش باستان‌شناسی این محوطه در پاییز 1394، مجموعه‌ی بزرگی از گِل‌مُهرهای1 دوره‌ی ساسانی یافت شد. از بین این مجموعه‌ی نویافته، 75 گِل‌مُهر دارای اثرمُهر اداری، و بقیه دارای اثرمُهر غیر اداری یا شخصی است. از بین اثرمهرهای اداری شناسایی شده، دو اثرمُهر مربوط به تقسیمات اداری استان بیشاپور، یک اثرمُهر مربوط به اداره‌ی ناحیه‌ای / منطقه‌ای، و شش اثرمُهر مربوط به اداره‌ی روحانیون استان بیشاپور است. در میان اثرمُهرهای اداری پیش‌گفته، نام چهار اداره‌ی جدید، زیرنظر اداره‌ی روحانیون استان بیشابور، برای نخستین‌بار شناسایی شدند که براساس آن می‌توان تقسیمات استانی و اداری این استان ساسانی را بازسازی کرد. با کشف این بخش‌های جدید و دو بخش پیش‌تر شناخته‌ شده، اکنون تعداد بخش‌های این استان به‌طور قابل ملاحظه‌ای افزایش یافت. اثرمُهر اداره‌ی روحانیون آباد-شاپور از استان بیشاپور، بیش از 50 بار تکرار شده است. بدون‌شک، تکرار این نام‌جای به‌دفعات در گِل‌مُهرهای اداری یافت شده از این محوطه، نشان می‌دهد که نام ساسانی تلِ قلعه‌ی سیف‌آباد، آباد-شاپور بوده است. نوشتار حاضر گزارش مقدماتی مطالعه گِل‌مُهرهای اداری یافت شده از این محوطه‌ی ساسانی است که اهمیت زیادی در باستان‌شناسی این دوره دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


- ابن‌خردادبه، ابوالقاسم عبیدالله، 1371، مسالک و ممالک، ترجمه‌ی سعید خاکرند، تهران: انتشارات میراث ملل.

- مقدسی، محمدابن احمد شمس‌الدین، 1385، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ترجمه‌ی علینقی منزوی، تهران: انتشارات کومش.

- نوروزی، رضا، قاسمی، پارسا، و رضایی، عزیزالله، 1394، «گزارش فصل اول کاوش در محوطه‌ی ساسانی تلِ قلعه‌ی سیف‌آباد کازرون-فارس»، چهاردهمین گردهمایی سالانه باستان شناسی ایران، به‌کوشش: حمیده چوبک، تهران: پژوهشکده باستان‌شناسی.

 

- Askari Chaverdi, A. & Cereti, C. G., 2013, “Preliminary notes on two small groups of Sasanian bullae recently discovered in Fārs”, in: Tokhtasev S. & Luria P. (eds.), Commentationes Iranicae. Vladimiro f. Aaron Livschits nonagenario donum natalicium, Saint-Pétersbourg: 182-190.

- Barfi, S., Amiri, M., Malekzadeh, S. & Daryaee, T., 2013, “A Concise Report on Some Newly Found Sasanian Sites in Kazerun”, e-sas-arch16-Kazeroun-arche-article-3.

- Blet-Lemarqund M. & Gyselen, R. avec la collaboration de DUVAL, F., 2014, “Sur la composition élémentaire de quelques monnaies de cuivre arabo-sassanides”, in: Gyselen R. (ed.), Documents, argenterie et monnaies de tradition sassanide [Res Orientales XXII], Bures-sur-Yvette, Groupe pour l’Étude de la Civilisation du Moyen-Orient: 9-28.

- Curiel, R. & Gyselen, R., 1987, “Les monnaies de fouilles de Bishapur”, Studia Iranica 16, 1987: 7-43.

- Frye, R. N., 1973, (ed.). Sasanian Remains from Qasr-i Abu Nast. Seals, Sealings, and Coins, Cambridge, Harvard University Press.

- Frye, R. N., 1970, “Sasanian seal inscriptions”, in: Stiehl and Stiehl, eds., 77 – 84.

- Göbl, R., 1976, Die Tonbullen vom Tacht-E Suleiman: ein Beitrag zur spätsāsānidischen Sphragistik, Berlin: D. Reimer.

- Gyselen, R., 1987, “Bulles et sceau sassanides”, in: Boucharlat R. & Lecomte O., 1987. Fouilles de Tureng Tepe sous la direction de J. Deshayes,Vol. 1. Les périodes sassanides et islamiques. Paris, ERC: 187-190, pl. 162-164.

- Gyselen, R., 1989, La géographie administrative de l’Empire sassanide, Les témoignages sigillographiques [Res Orientales n° I], Paris, Groupe pour l’Étude de la Civilisation du Moyen-Orient.

-  Gyselen, R., 2002, Nouveaux matériaux sigillographiques pour la géographie administrative de l’empire sassanide, Collection A. Saeedi [Studia Iranica, Cahier 24], Paris, Association pour l’avancement des études iraniennes.

-  Gyselen, R., 2007, Sasanian Seals and Sealings in the A. Saeedi Collection [Acta Iranica 44], Louvain, Peeters.

-  Gyselen, R., 2009, Arab-Sasanian Copper Coinage [Veröffentlichungen der numismatischen Kommission, Band 34], Wien, Österreichische Akademie der Wissenschaften.

- Lestrange, G., 1930, The Lands of the Eastern Caliphate, Cambridge.

- Markwart, J., 1931, A Catalogue of the Provincial Capitals of Ērānšahr, Rome.

- Schwarz, P., 1896, Iran im Mittelalter nach den arabischen Geographen, Leipzig, 1896-1936, Réimpression Hildesheim-New York, 1969.

- Shaked, S., 2011, “Aramaic”, in: Iranicaonline: http://www.iranicaonline.org/articles/aramaic-#pt3