تدفین عصر آهن در مرکز فلات ایران مطالعه ی موردی: محوطه ی سفالین، پیشوا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار دانشکده ی مرمت دانشگاه هنر اصفهان و پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری

چکیده

با نگاهی به پیشینه‌ی مطالعات عصر آهن مرکز فلات ایران متوجه می‌شویم، مرکز فلات ایران می‌تواند به‌عنوان یک محور مطالعاتی عصر آهن به‌ویژه منطقه‌ی تهران، ورامین، پیشوا و جوادآباد در مرکز فلات ایران، جایی‌که محوطه‌ی سفالین در آن واقع است، باشد. محوطه‌ی سفالین در شمال شهر پیشوا و شرق دشت ری (دشت ورامین-پیشوا) قرار دارد. این محوطه هرچند به‌خاطر مواد فرهنگی استقراری از دوره‌ی آغاز نگارش بیشتر شناخته شده، ولی شواهد باستان‌شناسی، دال‌بر استفاده‌ی ‌جامعه‌ی عصر آهنی از این محوطه نیز می‌باشد. در این محوطه تاکنون بخش استقراری و قبرستان عصر آهنی که در مرکز فلات ایران تا حدودی شناخته شده هستند، به‌دست نیامده است، اما شاهد تدفین‌های منفرد و پراکنده در این محوطه هستیم. در این پژوهش تدفین و گورنهاده‌های عصر آهنی که از کارگاه‌های مختلف کاوش و هم‌چنین یافته‌های سطحی به‌دست آمده، طبقه‌بندی و سپس جایگاه سفالین در این عصر و منطقه شرق دشت ری در کنار استقرارگاه‌های عصر آهنی مرکز فلات ایران، در یک نگاه کلی مورد بازبینی و ارزیابی قرار می‌گیرد. در این بازبینی هدف شناخت جوامع عصر آهنی به‌ویژه در مرکز فلات ایران و ارتباطشان با نظریه‌های مختلف درخصوص این جوامع است. پرسش اساسی این پژوهش، چگونگی ارتباط تدفین‌های عصرآهن سفالین بر‌اساس گورنهاده‌ها با تفاوت‌های تکنولوژیکی جوامع عصر آهنی با سایر استقرارگاه‌های شاخص در مرکز فلات ایران است. در این بررسی تدفین و سنت‌های مرتبط با آن، به‌عنوان بازتابی از جنبه‌های روحانی/ آیینی فرهنگ‌های بشری به‌همراه گورنهاده‌های آن در بازسازی جوامع عصر آهن به‌ویژه ساختار جوامع و طبقات اجتماعی به ما کمک شایانی می‌نمایند. از این‌رو، هدف نهایی این پژوهش آن است با تمام شباهت‌های فرهنگی، بتواند تا چشم‌اندازی پیرامون چگونگی و نحوه‌ی پراکندگی استقرارگاه‌های عصر آهنی در مرکز فلات ایران به‌ویژه در دشت ورامین-پیشوا پیشنهاد نماید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Iron age’s Burials in Central Iranian Plateau Case Study: Tepe Sofalin, Pishva, Tehran Province

نویسنده [English]

  • Morteza Hesari
Associate Professor, Department of Archaeology, Art University of Isfahan and Research Institute of Cultural Heritage and Tourism
چکیده [English]

Archaeological evidences emphasizes Central Iranian Plateau as one of the important region of Iron age studies. Tepe Sofalin is an important Protohistoric site in north of Pishva, east of Rey plain, Tehran Province. But the archeological evidence shows the use of this site in Iron Age, too. During excavations at this site a number of single and scattered Iron Age’s burial have been discovered. We know, the Bronze Age culture does not suddenly disappear. In fact, culture changes very little in the first half of second B.C. This may suggest that there is no significant cultural break throughout the entire region at the beginning of the Iron Age. Primary burial and grveyard practices slowly appears in this era. However, in the Iron age period numerous settlement and significant sedentary or nomadic society! occupation started. A similar pattern also seems to have occurred in the Iranian Plateau. New excavations show that Central Iranian Plateau had continuity from late Bronze age to Iron age. So, this article provides an introduction to Iron age’s burial and their grave goods from Sofalin. The burials are single burials in earthen graves. the burial lies in the fetal position. This type of burial style continues into Iron II and III. Tombs architecture are simple rectangular structures without elaboration.Most characteristic of vessels are formas red, buff and grey ware, forms dipper juglet, jars and storage. The bangles tend to be tappered than bangles dated to the end of Iron II. These later examples are heavy looking. In this research, the burial and their grave goods as a part of Iron age’s societies in central Iranian Plateau exploring and discussed. The main question of this research is how was relationship the burials traditions of Sofalin with other sites in eastern Iron age’s societies in Central Iranian Plateau, Varamin-Pishva plain. The contribute to the emerging picture of the nuances of early and middle Iron age subsistence strategies on the Pishva plain. Preliminary studies on findings of Sofalin site is show that dispersion style of traces and Iron finds more has been focused in the southeastern part of this site. Style of burial is to form of squat and recumbent on flank. Graves is to form of oval cache and without any architectural structure. So far, from the Tepe Sofalin hasn’t been achieved any evidence based on settlement or big cemetery during the Iron period. Cultural finds based on species, decoration, and ceramic and metal forms from the burials and also, surface finds achieved from this site and archaeological surveys in area of study is proves Iron Age I to III. Indications exist of preparation graves are to form of flooring, beaten of grave space, and also, muddy encrusted in burial numbers 1, 2, and 3. Bronze arrow found above the burial, can proves a warrior of buried (burial number 1). Exist of multiple votive objects of terra cotta (burial numbers 2 and 3), and exist of extensions decorative of metallic as: ring, bracelet, and ankle jewelry (addition to that represents the ritual and spiritual), based on small amount grave objects can show the social rank of the deceased person.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tappeh Sofalin
  • Iron Age
  • Burial
  • Varamin-Pishva Plain

- تهرانی‌مقدم، احمد، 1373، «گورستان هزاره‌ی اول قبل‌ازمیلاد پیشوا»، یادنامه‌ی گردهمایی شوش، جلد اول. صص:‌ 53-62.

- پوربخشنده، خسرو، 1382، «گزارش فصل سوم کاوش در محوطه‌ی باستانی فرهنگ سفال خاکستری تپه صرم، استان قم، بخش کهک، روستای صرم»، پژوهشکده‌ی باستان‌شناسی (منتشر نشده).

- حصاری، مرتضی، اکبری، حسن، 1386، «گزارش مقدماتی کاوش محوطه‌ی سفالین پیشوا»، گزارش‌های باستان‌شناسی شماره‌ی 7، جلد اول، پژوهشکده‌ی باستان‌شناسی، پژوهشگاه سازمان میراث‌فرهنگی، صص: 165-200.

- حصاری، مرتضی، 1387، «دومین فصل کاوش تپه شغالی»، سازمان میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی (منتشر نشده).

- حصاری، مرتضی، 1392، «گزارش بررسی پیمایشی پیشوا، استان تهران»، دانشگاه هنر اصفهان (منتشر نشده).

- حصاری، مرتضی، 1393، «گزارش بررسی پیمایشی جنوب پیشوا، بخش جواد آباد، استان تهران»، دانشگاه هنر اصفهان (منتشر نشده).

- سرلک، سیامک، عقیلی، شیرین، 1383، «گزارش لایه‌نگاری محوطه‌ی باستانی قلی‌درویش جمکران قم»، گزارش‌های باستان‌شناسی شماره‌ی 3، پژوهشکده‌ی باستان‌شناسی، سازمان میراث‌فرهنگی، صص: 59-96.

- فهیمی، حمید، 1382، «عصر آهن در سیلک: گزارش مقدماتی بررسی سفال‌های عصر آهن در سیلک، نقره کاران سیلک»، گزارش فصل دوم طرح بازنگری سیلک،  به‌کوشش: صادق ملک‌شهمیرزادی، سازمان میراث‌فرهنگی کشور، پژوهشکده باستان‌شناسی، صص: 79-127.

- طلایی، حسن، 1376، «پویایی فرهنگی در باستان‌شناسی ایران»، یادنامه‌ی اولین گردهمایی باستان‌شناسی ایران، شوش. انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی کشور، تهران. صص: 259-263.

- طلایی، حسن، 1381، «سنت‌ها و شیوه‌های تدفین در عصر آهن ایران»، (حدود 1450-800 ق.م.)، مجله‌ی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، صص: 173-192.

- طلایی، حسن، 1387، عصر آهن ایران، انتشارات سمت. تهران.

- کامبخش‌فرد، سیف‌الله، 1370، تهران سه هزار و دویست ساله، انتشارات فضا.

- مجیدزاده، یوسف، 1389، کاوش‌های محوطه باستانی ازبکی جلد اول: هنر و معماری، اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان تهران.

- مرادی، ندا، 1389، «مجموعه‌ی هزاره‌ی اولی تپه سفالین- پیشوا»، پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد، دانشگاه آزاد تهران مرکزی.

- مظاهری، خداکرم، 1385، «ظهور آهن»، پیام باستان‌شناس، بهار و تابستان، شماره‌ی 5، صص: 31-58.

- مهرکیان، جعفر، 1374، «افق نوین در پژوهش‌های سفال خاکستری»، مجله‌ی میراث‌فرهنگی، شماره‌ی 3، صص: 5-74.

- ملک‌شهمیرزادی، صادق، 1356، «گزارش مقدماتی فصل اول و دوم حفاری تپه سگزآباد»، مجله‌ی مارلیک، شماره‌ی 2، صص: 81-98.

- واندنبرگ، لوئی، 1338، «دومین و سومین گزارش گمانه‌زنی و کاوش  در چند تپه‌ی ماقبل تاریخی مرودشت، خضرک، توابع گورستان خوروین»، ترجمه‌ی جواد کامبیز، گزارش‌های باستان‌شناسی مجله 4، تهران، صص: 279-331.

 

- Dittmann, R., 1990, “Eisenzeit I und II in West und Nord-West Iran zeitgleich zur Karum-Zeit Anatolians?”, Archäologische Mitteilunge aus Iran 23, 105-138.

- Dittmann, R., 2001, “Kontinuitäten und Diskontinuitäten im archäologischen Befund: Reflexionen von Migrationem”. In R. Eicjmann und H. Parzinger(eds): Migration und Kulturtransfer. Der Wandel vorder und zentralasiatischen Kulturen im Umbruch vom 2, zum 1, vorchristlichen Jahrtausen, Bonn, 291-299.                                                                  

- Dyson, R. H., 1989, “The Iron Age Architecture at Hassanlu: An Essay”, Expedition 31, 2-3, 107-127.

- Dyson, R. H. & Muscarella, O. W., 1989, “Constructing the Chronology and Historical Implications of HassanluIV”. Iran 27, 1-27.

- Ghirshman, R., 1938, Foilles de Sialk, Paris.

- Fazeli, H., Coningham, R. A., Young, R. L Gillmore, G.K. & Maghsoudi, M., 2007, “ Socio-economic Transformations in the Tehran Plain: Final season of Settlements Survey and Excavations at Tepe Pardis”, Iran, Vol. XLV, 267-285.

- Henrickson, R., 1987, “GodinIII and the Chronology of Central Western Iran, ca 2600-1400 B.C.”, in F.Hole(ed), The Archaeology of Western Iran. Settlement and Society from Prehistory to the Islamic conquest, Washington, 205-277.

- Hessari, M., 2011, “New Evidence of the Emergence of Complex Societies Discovered on the Central Iranian Plateau”, Iranian Journal of Archaeological Studies1:2, 35-48.

- Kleiss, K., 1983, “Khowrabad und Djamgaran, zwei vorgeschichtliche Siedlungen am Khowrabad und Djamgaran, zwei vorgeschichtliche Siedlungen am Westran des zentraliranischen Plateaus”, Archäologische Mitteilunge aus Iran 16, 69-104.

- Kleiss , K., 1997, “Fundorte des 2. und 1. Jahrtausendes v. Chr. mit grauer Ware in Iran”, Archäologische Mitteilungen aus Iran und Turan 29, 3-64.

- Medvedskaya, I. N., 1982, Iran: Iron age I, B.A.R inteinational sevies 126, Oxford.

- Mousawi, A., 2001, “La Région de Téhéran á ľaube de ľáge du fer. Reflexions et commentaires sur les nécroples du IIe millénaire av, J-C”, Iranica Aniqua 36, 151-212.                               

- Musche, B., 1992, Vorderasiatischer Schmuck von den Anfängen bis zur Zeit der Achaemeniden, (ca. 10. 000- 330). Leiden.

- Overlate, B., 2003, The Early Iron Age in the Pusht-i Kuh, Luristan. Leuven.                  

- Schmidt, E. F., 1937, Excavation at Tepe Hissar, Iran. Philadelphia

- Young, T. C., 1967, “The Iranian migration into Zagros”, Iran 4, 11-34.

- Vandenberghe, L., 1964, La nécropole de Khurvin, Leiden.

- Vandenberghe, L.,1981, Luristan. Vorgeschichtliche Bronzekunst aus Iran, München.