تحلیل ریاضی کاربندی‌های ساده معماری ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد معماری، مربی گروه مهندسی مدیریت پروژه، دانشگاه پیام نور

2 دانشجوی دکترای معماری دانشگاه شهید بهشتی، مربی گروه معماری دانشگاه بوعلی سینا

3 استادیار گروه معماری دانشگاه پیام نور

4 استاد گروه معماری دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

کاربندی (رسمی‌بندی) یکی از عناصر معماری نظامند در پوشش‌های معماری سنّتی است، که همزمان علاوه‌بر جنبه‌های معماری و زیبایی‌شناسانه از حیث سازه‌ای نیز دارای قابلیت بارپذیری است. کاربندی با توجه به سابقه‌ای که در معماری سنتی ایران دارد، در هر یک از مناطق جغرافیایی به سبک و سیاق خاصی طبقه‌بندی و نام‌گذاری شده است. مقاله‌ی حاضر در پی پاسخ به سؤالاتی چون: چگونه می‌توان کاربندی را به‌گونه‌ای جامع و فارغ از سلیقه‌های محلی نام‌گذاری نمود؟ چگونه کاربندی قابلیت فرمول‌پذیری ریاضی دارد؟ تحقیق حاضر، یک تحقیق کاربردی بوده و برمبنای سامانه‏های صوری-ریاضی انجام شده و به‌میزان زیادی به گزاره‏های قاعده‏مند وابسته است؛ لذا روش تحقیق این پژوهش، روش تحلیل توصیفی و استدلال منطقی است. در بررسی موارد مضبوط در کتب از روش کتابخانه‌ای و در بررسی موارد غیرمضبوط از روش میدانی استفاده شده است. هدف این پژوهش مدل‌سازی ریاضی کاربندی ساده در معماری ایران است. نتایج پژوهش حاضر حاکی از این است که با توجه به ماهیت دستوری و قانونمند کاربندی از ریاضیات می‌توان به‌عنوان یک زبان بین‌المللی و قابل‌فهم برای همگان به‌منظور رسیدن به یک درک مشترک از کاربندی دست یافت. چهار فاکتور n (اضلاع کاربندی)، d (فواصل اتصال)، θ (شاقولی یا غیرشاقولی بودن) و فاکتور زمینه (C1 ,C2 ,… ,Cm). برای فرمول‌نویسی و مدل‌سازی ریاضی کاربندی‌ها مؤثر و در تمامی منابع مشترک هستند که به کمک همین چهار فاکتور می‌توان تمامی کاربندی‌های ساده را فرمول‌نویسی و مدل‌سازی ریاضی کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


- بزرگمهری، زهره، 1385، هندسه در معماری، تهران: انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی کشور، سبحان نور.

- پاپادوپولو، آلکساندر، 1368، معماری اسلامی، برگردان: حشمت جزنی، رجاء.

- پیرنیا، محمدکریم، 1360، «کاربندی: تاریخچه»، اثر، شماره‌ی 6، صص: 1-9.

- حاجی‌قاسمی، کامبیز، 1375، گنجنامه، دفتر هفتم، هشتم، هجدهم، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، سازمان میراث‌فرهنگی کشور.

- رئیس‌زاده، مهناز؛ و مفید، حسین، 1374، احیای هنرهای از یاد رفته، تهران: انتشارات مولی.

- رئیسی، مهدی؛ بمانیان، محمدرضا؛ و تهرانی، فرهاد، 1392، «بازنگری در مفهوم کاربندی برمبنای هندسه‌ی نظری، عملی و نقش ساختمانی»، دو فصلنامه علمی- پژوهشی مرمت و معماری ایران، شماره‌ی پنجم، صص: 33–55 .

- زمرشیدی، حسین، 1389، گنبد و عناصر طاقی ایران، تهران، انتشارات زمان.

- شعرباف، اصغر، 1385، گره و کاربندی، تهران: انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی کشور، سبحان نور.

- گالدیری، اوژن، 1378، «مرمت گنبد آجری»، ترجمه‌ی فرهاد تهرانی، صفّه، شماره‌ی 28، صص: 72-77.

- لرزاده، حسین؛ 1358، احیای هنرهای از یاد رفته، به‌کوشش: محمد خواجوی، بی‌جا.

- محمدیان‌منصور، صاحب؛ و فرامرزی، سینا، 1390، «گونه‌شناسی و تدوین ساختار هندسی کاربندی در معماری ایران»، هنرهای زیبا، شماره‌ی 48، صص: 97-109.

- معماریان، غلامحسین؛ صفایی‌پور، هادی، 1391، معماری ایرانی، نیارش، تهران: انتشارات نغمه نو اندیش.

- نوایی، کامبیز؛ و حاجی‌قاسمی، کامبیز، 1390، خشت و خیال، تهران: انتشارات صدا و سیما، سروش.

- ویلبر، دونالد، 1365، معماری اسلامی ایران در دوره‌ی ایلخانان، ترجمه‌ی عبدالله فریار، چاپ دوم، تهران: علمی و فرهنگی.