تأملی در کاربری برخی عناصر داخلی نیایشگاه‌های دوره‌ی ساسانی: منطبق سازی یافته‌های نواحی شرقی فارس و غرب کرمان با شواهد باستان‌شناختی مناطق غرب ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

2 دانشیار پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری

3 استاد گروه تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات

10.22084/nbsh.2019.17943.1868

چکیده

تا کنون و در رابطه با پیشنهاد‌های ارائه‌ شده درباره‌ی کارکرد برخی عناصر یافت شده‌ی داخل نیایشگاه‌های ساسانی به یافته‌های نواحی جنوب ایران توجه نشده و بیشتر بر اساس یافته‌های غرب ایران نتیجه‌گیری شده است. تا به امروز در تعدادی از محوطه‌های ساسانی جنوب ایران علاوه بر یافت شدن تعدادی پایه‌ی سنگی و گچی که معمولاً به نام پایه‌ی آتشدان تفسیر شده‌اند، تعدادی سکوهای سنگی-گچی نیز یافت شده که می‌تواند در کنار این پایه‌ها تحلیلی نوین از فرهنگ مذهبی دوره‌ی ساسانی در جنوب ایران ارائه دهد. در این پژوهش سعی گردیده تا بر اساس شواهد باستان‌شناختی مناطق جنوبی ایران به‌ویژه نواحی شرقی فارس و غرب کرمان و مقایسه و سنجش آن‌ها با یافته‌های سایر مناطق، منابع مکتوب و رسومات مرتبط با زرتشتی گری، به نحوه‌ی کارکرد این عناصر پی برد. تحقیق پیش رو از منظر ماهیت و روش از نوع تحقیقات تاریخی و توصیفی - تحلیلی بوده و روش گردآوری اطلاعات در آن بدین ترتیب است که در مرحله‌ی نخست به‌صورت میدانی-کتابخانه‌ای یافته‌های مرتبط با موضوع پژوهش موردمطالعه و سنجش با سایر سازه‌های مشابه و هم‌راستا قرارگرفته و سپس سعی شده تا به‌صورت کتابخانه‌ای نتایج به‌دست‌ آمده از نخستین مرحله با منابع مکتوب و رسومات آیین زرتشتی منطبق سازی شوند. برآیند حاصل از این پژوهش این نکته را مطرح می‌کند که احتمالاً کاربرد سکوهای سنگی-گچی به‌دست‌آمده از برخی محوطه‌های مذهبی دوره‌ی ساسانی در جنوب ایران با سکوها و پایه‌های گچی موجود در برخی نیایشگاه‌های ساسانی به‌ویژه در غرب ایران که به سکوی Tشکل مشهورند یکسان بوده و می‌توان کارکرد این‌گونه عناصر را در رابطه با مراسمی همچون یزشن و فضاهای دربرگیرنده‌ی این عناصر را نیز به‌عنوان یزشنگاه یا اورویسگاه تفسیر نمود. این نوشتار از این منظر می‌تواند موردتوجه و اهمیت باشد که سعی در ایجاد رابطه میان شواهد باستان‌شناختی و منابع مکتوب به‌منظور تعیین کارکرد برخی عناصر داخلی نیایشگاه‌های ساسانی دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Reflection on the Function of some of the interior elements of Sassanid fire temples: Matching the eastern Fars and western Kerman regions’ discoveries with western Iran’s findings

نویسندگان [English]

  • Alireza Zabanavar 1
  • mohammad mortezayi 2
  • Reza Shabani 3
1 Islamic Azad University of Science and Research Branch, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Research Institute of Cultural Heritage & Tourism
3 Islamic Azad University of Science and Research Branch
چکیده [English]

The proposed functions for some of the interior elements in the Sassanid fire temples have been always based on the finds in the western regions of Iran, while the same materials from the southern Iran have been neglected. The discovered stone and plaster bases which are usually interpreted as fireplaces’ bases have been observed in some sites on southern Iran, as well as several stone-plaster platforms which can give us some insightful information about the religious culture of Sassanid empire in the southern Iran. The present study tries to uncover the function of these architectural elements based on the archeological evidences from southern Iran especially eastern Fars and western Kerman and comparing them with the results obtained in other regions, written resources and also Zoroastrian traditions. The nature of the present study is historical and analytical – descriptive and the data collection method followed the field studies and library researches methods. All of the obtained and related evidences were collected and compared with the same monuments and finally the results were matched with the written sources and Zoroastrian traditions.The common points between the discoveries in eastern Fars and western Kerman and the evidences obtained from Takht-e Soleiman and Eslamabad-e Gharb is that in all them the platform have been extended until the center of the cruciform space. The results of the present research revealed that probably the stone – plaster platforms in the religious Sassanid sites in southern Iran are the equivalent of the plaster bases or platforms discovered in Sassanid fire temples in western Iran, known as the T-form platforms. Their function can be related to Yazišn and their surrounding space can be interpreted as the yazišngāh or urwīsgāh. The present study attempts to make a logical connection between the archeological evidences and written resources in order to identify the function of the interior architectural elements inside Sassanid fire temples.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sassanid Period
  • Religious Structures
  • Fars
  • Kerman
  • Platform