بررسی سیر تحول و خاستگاه تالارهای ستون دار در معماری مساجد چوبی آذربایجان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز.

2 معماری، دانشگاه هنر اسلامی، تبریز

10.22084/nbsh.2019.18194.1886

چکیده

تالارهای ستون‌دار ریشه‌ای کهن در معماری ایران دارند و در دوره‌های تاریخی مختلف مورداستفاده قرار‌گرفته‌اند. تالار ستون‌دار به دلیل پاسخگویی برای نیاز به داشتن فضاهای تجمعی و نیز شکوهی که این عنصر از طریق کثرت و ارتفاع ستون‌ها، در فضا می‌آفریند؛ در کاربری‌های رسمی، فرهنگی یا اجتماعی و کاخ‌های تشریفاتی نمایان شده است. تالار ستون‌دار با شروع عصر آهن در شمال غرب ایران شکل می‌گیرد. اولین نمونه آن در تپه حسنلو شناسایی‌شده است. از دوره‌ی ماد در نوشیجان و گودین، بناهایی با تالار ستون‌دار کشف‌شده است؛ علاوه‌بر‌این، در باباجان، زیویه،‌ کردلر و بسطام نیز نظیر این ساختمان‌ها وجود دارند. در دوره‌ی هخامنشی، تالارهای ستون‌دار در ساختار تالار بار عام و تشریفات به کار می‌روند. تالار ستون‌دار پس از ورود اسلام به ایران، ابتدا برای ساخت شبستان، در مساجد اولیه مورداستفاده قرار گرفت؛ اما دیری نپایید که این عنصر، تنها محدود به ساخت خانه‌ها و مساجد نواحی سردسیر و کوهستانی شد. با آغاز دوره‌ی صفوی و تشکیل حکومت یکپارچه مذهب شیعی، طبق کتیبه‌های موجود، اکثر مساجد این سبک در شهرها و روستاهای آذربایجان، هم‌زمان با حکومت شاه‌طهماسب اول، ساخته ‌شدند. این سبک یک سده بعد در قالب ستون‌آوند و ستاوند، در‌‌ کاخ‌های سلطنتی پادشاهان صفوی و در دوران شکوفایی معماری عهد صفویه در اصفهان مورد تقلید قرار گرفت. به دلیل کمبود حفاری‌های باستان‌شناسی و نبود کتیبه‌ی تاریخ ساخت در برخی دیگر از مساجد چوبی آذربایجان، هم‌چنین به دلیل ماندگاری کم تیرها و ستون‌های چوبی، نمی‌توان در مورد خاستگاه و الگوی اولیه این مساجد‌ نظر قطعی که موردپذیرش همگی محققین باشد، مطرح کرد. این پژوهش علاوه بر بررسی سیر تحول تالارهای ستون‌دار در معماری ایران به دنبال پاسخ‌گویی به خاستگاه شکل‌گیری تالارهای ستون‌دار در معماری مساجد چوبی آذربایجان هست. روش پژوهش در این مقاله، تاریخی- تفسیری می‌باشد. همچنین در مطالعات تطبیقی با دیگر نمونه-های معماری، از روش بررسی قیاسی نیز بهره گرفته‌شده‌ است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Examining the Origins and Evolution of the Hypostyle Hall in the Architecture of the Azerbaijan Wooden Mosques

نویسندگان [English]

  • Hamid reza Ashtiani 1
  • azita belali oskoyi 2
1 Faculty of Architecture and Urbanism. Tabriz Islamic Art University.
2 Assistant Professor, Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran
چکیده [English]

Hypostyle hall has an ancient roots in the history of Iranian architecture. And has been used in various historical periods. Hypostyle hall is used for responding to the need to have collective space and splendor that creates this element through the multiplicity and height of the columns; mainly in formal cultural, or social applications and palaces. The hypostyle hall forms with the start of the Iron Age in the northwest of Iran. The first one was identified at the Hasanlu teppe located in northwest of the Iran. In the Achaemenid period, Hypostyle hall were used in the form of the palaces and apadana. Hypostyle hall, Following the arrival of Islam to Iran, First, it was used to build yard in early mosques, but soon it became confined to the built homes and mosques of the cold regions. At the beginning of the Safavid period and the formation of a unifies state of Shiite religion, according to inscriptions, most wooden hypostyle mosques were built in cities and villages of Azerbaijan at the same time with the government of Shah Tahmasb and one century later hypostyle hall was entered to the palaces of Safavid kings in their capital, Isfahan city. Due to the lack of archaeological excavations and the lack of inscriptions on construction in some other wooden mosques of Azerbaijan, it is not possible to discuss the origin and initial patterns of those mosques, which are all researchers, due to the low durability of beams and wooden columns. This paper in addition to studying the evolution of the hypostyle halls in Iranian architecture, wants to respond to the origin of the formation of Azerbaijan wooden mosques in northwest of the Iran. The method of this paper is historical-interpretation. Also in the comparative studies with other architectural models have been used in comparative method.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hypostyle hall
  • Chehel Sotoun
  • Wooden mosque
  • Maragha
  • Safavid Architecture