همخوانی محتوای کتیبه‌ با محل قرارگیری آن در معماری اسلامی (مقایسه تطبیقی مدرسه خان با مساجد مشیرالملک و نصیرالملک شیراز)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول

2 عضوهیات علمی دانشگاه هنر اسلامی تبریز گروه مرمت آثار تاریخی

3 مربی گروه مرمت دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه صنعتی جندی‌شاپور دزفول

10.22084/nbsh.2019.2969

چکیده

در معماری دوره اسلامی، آرایه‌های مبتنی بر کتیبه در سطوح، فارغ از مسائل هنری و زیباشناختی مملو از مفاهیم معنوی و عرفانی در قالب شعائرالله و ادعیه مذهبی هستند. هدف پژوهش حاضر ‌شناخت ارتباط فضای معماری و مفاهیم کتیبه‌ها است. جهت یافتن دلایلی منطقی برای چرایی انتخاب و استفاده از آیات موجود در کتیبه‌ها نسبت به محل استفاده از آنهاست. در همین راستا مدرسه خان و مساجد مشیرالملک و نصیرالملک که همگی در شهر شیراز قرار دارند و مربوط به دو دوره طولانی از حکومت مذهب رسمی شیعیان در ایران بوده و به تزئیناتِ معماری جالب توجه از منظر هنری و زیبایی شناخته شده است به عنوان نمونه‌های مطالعاتی مورد بررسی قرار گرفته‌اند تا بتوان به مهمترین سوال تحقیق در رابطه با چیستی ارتباط نهفته میان مضامین کتیبه‌ها با شکل و فضای معماری پی برد و بر این اساس الگویی از ارتباط مضامین کتیبه‌‌ها با کالبد معماری بنا ارائه دهد. در فرایند تحقیق به‌منظور دستیابی به اهداف مورد نظر از بررسی‌های میدانی برای مستندسازی و خوانش متون و مضمون کتیبه‌های موجود در بناها و از روش توصیفی- تحلیلی برای معرفی، دسته‌بندی و یافتن ارتباط‌های تطبیقی آنها استفاده‌ شده است. نتایج حاصل از این تحقیق نشان می‌دهند که چرخش کتیبه‌ها با توجه به مضامین مذهبی و معنوی به‌صورتی است که در بدنه‌های بنا با آیاتی در مضامین، دمیدن صبح، خداوند، بهشت، انسان و قیامت مواجه هستیم و هم ‌زمان با طلوع و غروب خورشید مضمون آیات در بدنه‌های شرقی و غربی بنا تغییریافته و همچنین روند تعالی انسان و حرکت به سمت بهشت به زیبایی در این چرخش هنرمندانه کتیبه‌ها قابل‌مشاهده است. لذا به‌جرئت می‌توان گفت ارتباط مفهومی بین انتخاب متن و مضمون کتیبه‌های موجود در بخش‌های مختلف بناهای اسلامی با کالبد وجود دارد و هنرمند با آگاهی دست به انتخاب و نصب در محل از پیش تعیین‌شده این آیات و ادعیه بر اساس شأن نزول و مفهوم آن زده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The harmony of Content of the inscription with its location in Islamic architecture (camparetive study Madrese khan with Moshir-almolk and Nasir-almolk masques)

نویسندگان [English]

  • hani zarei 1
  • mehdi razani 2
  • navid moghimi 3
1 Lecturer, Dep, conservation of historical architecture, Jundi-shapur University of Technology, Dezful, Iran
2 Scientific Committees of the Islamic Art University of Tabriz The Restoration Department of Historic Monuments
3 Lecturer, Dep, conservation of historical architecture, Jundi-shapur University of Technology, Dezful, Iran
چکیده [English]

In Islamic architecture, artifacts based on inscriptions on levels, without any artistic and aesthetic issues, are full of spiritual and mystical concepts in the form of rituals and religious claims. The purpose of the present research is to identify the relation between architectural space and inscriptions of inscriptions. To find logical reasons for choosing and using the verses in the inscriptions in relation to their place of use. In this regard, the Khan school and Moshir al-Mulk and Nasir al-Malek mosques, all located in Shiraz, have been associated with two long periods of official Shiite religious rule in Iran, and are known for architectural decoration from an artistic and beauty perspective, as examples of studying. Have been studied in order to find the most important question of the research on the nature of the relationship between the contents of the inscriptions with the shape and the architectural space and, on this basis, presents a pattern of linking the contents of the inscriptions to the architecture of the building. In the research process, in order to achieve the desired goals, field studies have been used to document and read the texts and the contents of the inscriptions in the buildings, and a descriptive-analytical method has been used to introduce, categorize and find their comparative relations. The results of this research show that the rotation of the inscriptions according to the religious and spiritual themes is as found in the body of verses in the themes of the morning blessing, God, paradise, man, and resurrection, and at the same time with rising and dying The sun is the theme of the verses in the converted eastern and western bodies, as well as the process of human excellence and the movement towards paradise, beautifully illustrated in this artistic turn of the inscriptions. .

کلیدواژه‌ها [English]

  • madrasah Khan"
  • " Nasir al-Mulk Mosque"
  • " Moshir Al-Malek Mosque"
  • " Correlation between Inscription and Architecture"
  • " Themes and Content