ساختارشناسی آرایۀ لایه‌چینی و طلاکاری مربوط به دو پادشاهی دورۀ صفویه در عمارت چهل‌ستون قزوین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه تاریخ و پژوهش هنر

2 عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس

3 استادیار ، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز

10.22084/nbsh.2019.20259.2027

چکیده

دیوارنگاره‌های تزئینی عمارت چهل‌ستون قزوین که دو دوره زمانی اویل جکومت صفوی و یک دوره زمانی حکومت قاجار را شامل می‌شود، در حوزه مطالعات ساختاری و سبک‌شناسی کمتر مورد توجه قرار گرفته و بررسی آن‌ها با توجه به تقدم زمانی تشکیل نسبت به دیگر دیوارنگاره‌های بناهای دوره صفوی(بالاخص بناهای اصفهان)، به منظور شناخت سیر تحولات این هنر ضروری به نظر می‌رسد. سوال اصلی این پژوهش حول محور شناخت ساختاری و بررسی افتراق و اشتراک فن آرایه‌های لایه‌چینی و طلاکاری دولایه مربوط به دوران صفوی بنای مذکور است؛ و فرضیه، بر مبنای عدم تفاوت در مواد و فنون در دو دوره زمانی کوتاه متوالی اتخاذ شده است. هدف پژوهش شناخت تفاوت‌های احتمالی ساختار مواد و فنون لایه‌چینی و طلاکاری در آن دو دوره بناست. از آن‌رو، بخش غربی دالان جنوبی و نقوش گیاهی دو دوره که روی همدیگر قرار داشتند، انتخاب و به کمک ابزار دندانپزشکی تا عمق لایه بستر گچی نمونه-برداری شدند. پس از بررسی‌های ماکروسکوپی و کدگذاری نمونه‌ها، دو نمونه منتخب که بتوان لایه‌های دیوارنگاره‌های دو دوره را تا بستر کنار هم مطالعه نمود، برای شناخت عنصری و تصاویر میکروسکوپی توسط دستگاه میکروسکوپ الکترونی روبشی(SEM- EDX) مورد بررسی قرار گرفتند؛ و نیز به منظور دستیابی به ترکیب فازی مواد، لایه‌های مختلف آرایه‌های لایه‌چینی و طلاکاری به صورت مجزا(لایه طلا، لایه گل سرخ، بستر گچی) توسط دستگاه آنالیز پراش پرتو ایکس (XRD) بررسی شدند. در مجموع 8 نمونه برای آزمایش‌های مذکور مورد استفاده قرار گرفتند. نتایج این پژوهش نشان از اشتراک فنون اجرای لایه‌چینی و طلاکاری دو دوره با کمی تفاوت در خلوص ورق طلا و گچ بستر مورد استفاده دارد؛ ورق طلای دوره اول دارای ناخالصی‌های فلزی و بستر گچی آن حاوی فاز انیدریت است که در دوره دوم دیده نمی‌شود. نتایج حاصله می‌تواند در زنجیره بررسی‌های هنر دیوارنگاری موثر بوده و به منظور مطالعات آتی، شناخت بست مورد استفاده تزئینات بنا پیشنهاد می‌گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Study of Structure of Gildings and Lāyē-Chini Decorations (Pastiglia) of the Two Kingdoms of the Safavid Period in Chehelsotoun( Forty Columns) of Qazvin

نویسندگان [English]

  • sayyed mohsen hajisayyedjavadi 1
  • Asghar Fahimifar 2
  • yaser hamzavi 3
1 department of art & architecture
2 Faculty memmber
3 department
چکیده [English]

The wall paintings of Qazvin Chehelsotoun Mansion include two periods in the early Safavid period and one period in the Qajar period. This topic has received little attention in the field of structural studies and stylistics. Investigating these decorations in order to understand the evolution of this art and considering the temporal precedence over other murals in the Safavid period seems necessary.The main question of this research is to identify the structure and examine the differences and similarities between the techniques of layering and gilding in different layers related to the Safavid era in this monument.The research hypothesis is based on the similarity of materials and techniques used in the two short and successive time periods.The purpose of the study is to identify possible differences in the structure of the materials and techniques of layering and gilding in these two eras of the Chehelsotoun monument.
For the reasons mentioned above, the western part of the south corridor and the motif patterns associated with these two periods were selected. Dental instruments were used for sampling to the depth of the plaster bed layer.
After microscopic examination and coding of the samples, two specimens were selected to study the motif layers of both periods from the upper to the lower substrate.
To identify the elements and ingredients of these motifs, the microscopic images were examined by SEM-EDX microscope. In order to identify and detect the composition of materials in different phases, different decorative and gilding layers (gold layer, red soil layer and plaster substrate) were examined by XRD imaging.
The results of this research show that the techniques of layering and gilding are identical in these two periods. There is only a slight difference in the purity of the gold and plaster substrates used during these periods.The gold used in the first period has metallic impurities and its gypsum substrate contains the anhydrite phase which is not seen in the second period.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Structure Identification"
  • " Architectural Array"
  • " Decorative layers"
  • "Gilding"
  • " Qazvin Chehelsotoun"