گاه نگاری غار-دژِ اِسپهبَدان بر اساس؛ پیشینه، وجوه تسمیه و دگرگونی هایِ کاربریِ

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری

2 دانشار گروه باستان شناسی دانشگاه تهران

3 دانشیار پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری

10.22084/nbsh.2019.20257.2025

چکیده

ساختارِ منحصر به فردی که به آن خواهیم پرداخت، دژی به نام «طاق»، از عهد باستانی ایران است، که به سبب مهابتِ ساختار منحصر به فردش و جایگاه حصین غیر قابل دسترسش، نقشی کلیدی در رُخدادهای سرنوشت ساز تبرستان داشت. چهره هایی نام آور از منوچهر پیشدادی تا مازیار قارن آخرین اسپهبد تبرستان، در این دژ، مأوا گزیده و این ساختار به سبب پیشینه ی دور و درازش دارای نامهای گوناگون و وجوه تسمیه بسیار هست. اما در باب کاربری آن مجهولات بسیار وجود دارد و پرسش اصلی این است، که آیا با بررسی وجوه تسمیه ی متفاوت این سازه، به گوناگونی کاربری آن در ادوار کهن دست خواهیم یافت؟باید توجه داشت، وجوه تسمیه ی متعدد، صرفنظر از آن که حکایت از تراوشات ذهن و باورهای نادرست ناشی از ناآگاهی عوام از اسرار و کیفیت این ساختار شگفت دارد، در نگاهی دیگر؛ با قدمت دور و داراز آن پیوند دارد و به تعبیر دیگر بازتاب پیشینه ی کاربری این ساختار در گذر روزگاران می تواند باشد و این فرضیه ی اصلی پژوهش است.
بنابراین در این جُستار هدف آن ا‌ست برای نخستین بار به واکاوی تغییرات کالبدی و کاربریِ «غار-دژِ اسپهبدان»، بر پایه ی وجوه تسمیه و سیر تطور و تکامل این ساختار، گوناگونی و کاربری آن از بدو پیدایش غار تا آخرین مرحله حیات تاریخی اش بپردازیم. روش پژوهشِ؛ مبتنی بر شیوه ی مطالعات کتابخانه ای شامل بهره گیری از مستندات تاریخی و دانشِ ریشه شناسی واژگان [اتیمولوژی] و پژوهش میدانی باستان شناختی و جغرافیای تاریخی، با رَهیافت تحلیلی خواهد بود.
در بررسی وجوه تسمیه ی غار-دژ اسپهبدان؛ پیوند میان برخی از این نامها و دگرگونیهای کالبدی و کاربری این ساختار شناسایی شد و شواهدی از بهره گیریِ بشرِ عهد پارینه سنگی از این مکان تا پرستشگاهِ مهری، گوردخمه، خزانه و دژ، به دست آمد، بررسی و شناسانده شد و از این پس، باید آن را با نام حقیقی اش؛ «غار-دژ اسپهبَدان» نامید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Chronology of The Stronghold-Cave Spahbedān Based on:Historical Background, Appellations and Usage Changes.

نویسندگان [English]

  • Saman Tofigh 1
  • Bahman Firuzmandi shirehjini 2
  • Mohammad Mortezaei 3
1 Research Institute of Cultural Heritage and Tourism
2 Retired Professor
3 Faculty member in RICHT.IR
چکیده [English]

Abstract
The unique structure that we will address, A fortress called the "Tāq" is from the ancient era of Iran, Due to its unique structure and its inaccessible position, it played a key role in the decisive events of the Tabaristan. Famous figures from Manūchehr Pishdādi to Māzyār Qāren, the last Spahbed of Tabaristan, They lived in this fort and this structure has many names and forms of decoration due to its long history.
But there are a lot of unknowns about the usage and the main question is, that by examining different appellations of this structure,we will find its variety usage in ancient time?
It should be noted, however, that the multiple appellations, regardless of the false imagination and beliefs of the unaware of the secrets and quality of this marvelous structure, at another glance;it is related to its long history and in other words, it can be a reflection of the usage history of this structure over time, and this is the main hypothesis of the study.
So this article is aimed at for the first time, to analyze the Physical changes and Usage changes of "The Stronghold-Cave Spahbedān",based on the appellations and evolution of this structure, its variety and Usage from the beginning of the cave to the last stage of its historical life.
The research method will be based on the method of library studies involving the use of historical documentation and knowledge of vocabulary etymology and archaeological field research and historical geography, with an analytical approach.
In reviewing the appellations of "The Stronghold-Cave Spahbedān" , link between some of these names and physical changes & Usages of this structure was identified and evidence of human use of the Paleolithic from this site to the Mehr Temple, Rock Grave, Treasury and Fortress were obtained. Reviewed and introduced. so, henceforth referred to as"The Stronghold-Cave Spahbedān''.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Stronghold-Cave Spahbedān
  • castle of Taq
  • usage Change
  • Appellations