تبیین مفاهیم و نمادهای اجتماعی (ساختار اجتماعی) عصر آهن؛ مطالعه موردی گورستان مسجد کبود تبریز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشجوی دکترای باستان شناسی دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشگاه تربیت مدرس

4 دانشگاه تهران

10.22084/nbsh.2020.19620.1978

چکیده

تبیین مفاهیم و نمادهای اجتماعی (ساختار اجتماعی) عصر آهن؛ مطالعه موردی گورستان مسجد کبود تبریز

باستانشناسی اجتماعی شاخه‌ای از باستانشناسی است که داده‌ها را از منظر جامعه شناسی مورد بحث قرار داده و ساختار اجتماعی، رفتار اجتماعی و روند تکامل جوامع گذشته را مطالعه می‌کند. این شاخه همچنین به تحلیل و تفسیر نظام‌های اجتماعی گذشته بر اساس بقایای مادی برجای مانده از آن‌ها می‌پردازد. در مورد گورستانها این گرایش باستانشناسی مجال بحث بیشتری را دارد، چرا که گورستانها به نوعی آئینه تمام نمای عصر خود هستند. در عصر آهن به دلیل رواج تدفین گورستانی در اکثر مناطق ایران، بحثهای مربوط به نوع اجتماع، اعتقادات و مذهب مردمان آن عصر نیز قوت می‌گیرد. در این گورستانها ساختار چینش قبور و اشیاء درون آنها دارای مفاهیم و نمادهایی است که می‌تواند بخشی از ابهامات موجود در خصوص فرهنگ مردمان عصر آهن را برطرف کند. گورستان عصر آهن مسجد کبود (با نام محلی گؤی مچید)، یکی از مهمترین این گورستانهاست که داده‌های مطالعاتی این پژوهش بر کاوشهای این گورستان استوار است. این محوطه برای اولین بار در سال 1378 توسط معتمدی و از سال 1379 تا 1382 به مدت چهار فصل توسط علیرضا هژبری نوبری مورد کاوش قرار گرفت و در مجموع 108 گور طی این کاوشها مورد مطالعه قرار گرفت. در این پژوهش‌ تلاش گردیده با توجه به تنوع ساختاری قبور در فرم و مصالح و همچنین اشیاء تدفینی به مطالعه تمایزات اجتماعی افراد دفن شده، پرداخته شود. مقایسه ساختار و گورآوندهای قبور نشان می‌دهد، با توجه به این که در کنار اجساد برخی از قبور از اشیا تدفینی شان‌زا و همچنین اشیا تدفینی ساده استفاده شده در حالیکه در برخی از قبور هیچ شیئی قرار داده نشده و حتی گاه سازه‌ای برای آنها تعبیه نشده است، لذا می‌توان بر این اساس به رتبه‌بندی نسبی موقعیت اجتماعی اجساد پرداخت و یا به معیارهایی که برای تعیین رتبه افراد در زمان زندگی بکار می‌رفته‌اند، اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Explaining of the concepts and social symbols (social structure) of the Iron Age societies; Case study: Tabriz Blue Mosque cemetery

نویسندگان [English]

  • Hosein Naseri Somei 2
  • Fatemeh Mokhtaripour 3
  • behzad mehdizadeh 4
2 Tarbiat modares
3 tarbiat modares university
4 student of tehran university
چکیده [English]

Social Archaeology is a branch of Archaeology that discusses on data from the perspective of sociology, and studies the structure of past societies and their evolutionary process. Regarding cemeteries, this archeological branch needs more discussion. In the Iron Age, due to the prevalence of the cemeteries in most parts of Iran, discussions about the kind of community, beliefs and religion of the people of that societies are also gaining strength. In these cemeteries, the structure of the graves and objects inside them (grave goods) has concepts and symbols that can resolve some of the existing confusion about the culture of the peoples of the Iron Age. The cemetery of Blue Mosque (locally called Göy Meçid) is one of the most important of these cemeteries. The objects which obtained from this cemetery graves due to the variety in type and the difference in their Abundance, represent the social distinctions of buried persons. Comparison of the structure of graves and of the graves goods indicated that some of them have more valuable and objects than other graves, and as a result their social status is high, while in some graves no objects have been placed. Based on these cases, they can indicated to socially ranked and referred to the criteria used to determine the rank of individuals in their lifetime.

Social Archaeology is a branch of Archaeology that discusses on data from the perspective of sociology, and studies the structure of past societies and their evolutionary process. Regarding cemeteries, this archeological branch needs more discussion. In the Iron Age, due to the prevalence of the cemeteries in most parts of Iran, discussions about the kind of community, beliefs and religion of the people of that societies are also gaining strength. Based on these cases, they can indicated to socially ranked and referred to the criteria used to determine the rank of individuals in their lifetime.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iron Age
  • Blue Mosque cemetery
  • concepts and symbols
  • social rankings