بررسی و تحلیل الگوی استقراری دوران اشکانی حوضه آبریز رودخانه لعل وار

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه باستان شناسی دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشجوی دکترای باستان شناسی (گرایش تاریخی) دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشیار گروه باستان شناسی دانشگاه تربیت مدرس

4 دانشیار گروه باستان شناسی دانشگاه مازندران

5 استادیار گروه باستان شناسی دانشگاه زابل

10.22084/nbsh.2019.11504.1498

چکیده

منطقه لعل وار به عنوان بخشی از رودخانه قم رود بزرگ، به بخشی اطلاق می‌گردد که از نظر ساختار توپوگرافیک و محیط جغرافیایی با بستر اصلی قم رود متفاوت بوده و شامل دشت میان کوهی و ناهمواری‌های بلند پیرامون آن می‌شود. این منطقه به علت شرایط مساعد محیطی همواره مورد استقبال بشر قرار داشته و از ادوار مختلف در آن شواهد استقراری قابل رویت است.
با توجه به بررسی های باستان شناختی صورت پذیرفته در منطقه لعل بار که طی دو دوره در سالهای 1387 و 1393 انجام شد تعداد 185 محوطه باستانی از هزاره پنجم پیش از میلاد تا عصر حاضر شناسایی شد که هر یک دارای یک یا چند دوره استقراری می‌باشند. لیکن از حیث وسعت و اهمیت محوطه‌ها و همچنین در نظر گرفتن گستره‌ی زمانی هر دوره، در دوران تاریخی بویژه دوران اشکانی و ساسانی این منطقه دارای اهمیت بسیار زیادی بوده است. این امر با توجه به وجود آثاری چون معبد خورهه، آتشکده آتشکوهه، میل میلونا و . . . قابل اثبات است.
از مهمترین دوره‌های استقراری این منطقه می‌توان به دوره اشکانیان اشاره نموده که با توجه به بررسی‌های باستان شناختی صورت گرفته، از یک سو، منطقه شاهد نوعی افزایش شواهد استقراری و جمعیتی است و از سوی دیگر محوطه‌های شاخصی همچون خورهه و جم شکل می‌گیرند. متاسفانه با وجود اهمیت این دوره، مطالعات جامع و مستقلی در خصوص آن صورت نگرفته است و مسایلی چون بازسازی ساختار الگوی استقراری دوره اشکانی و عوامل تاثیر گذار بر محوطه‌های اشکانی، همچنان در پرده‌ای از ابهام باقی مانده بود. در این راستا نگارندگان با تکیه بر داده‌های حاصل از فعالیت‌های باستان شناسی منطقه و همچنین تهیه نقشه‌های GIS به مطالعه و پژوهش در این زمینه اقدام نموده و در نهایت به تحلیل و بازسازی سیمای منطقه لعل وار در دوره اشکانی و الگوهای محیطی استقرارهای این دوره، نایل آمدند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Study and Analysis of the Settlement Pattern in the Catchment Area of Lalbar River during the Parthian Periods

نویسندگان [English]

  • lila bani jamali 2
  • javad alaei moghadam 5
2 PhD Archaeology at Tarbiat Modares University
5 Assistant Professor of Archaeology Department at University of Zabol
چکیده [English]

Laalvar region, as part of the great Qomrud River, is referred to a section that differs from the main bed of Qomrud River in topographical structure and geographical environment, and includes an inter-mountain plain and the high rolling terrains around it. This region has always been welcomed by humans due to its favorable environmental conditions, and settlement evidence of different periods can be observed in it.
According to archaeological surveys conducted in Laalvar region during two periods in 2008 and 2014, one hundred and eighty five archaeological sites from the fifth millennium BC to the contemporary era were identified, each with one or more settlement periods. However, in terms of extent and importance of the sites, as well as the time span of each period, this region has been very important the historical period, especially the Parthian and Sassanid periods. This can be demonstrated with regard to the presence of monuments such as Khorheh temple, Atashkouh fire temple, Mil-e Milona, etc.
One of the most important settlement periods of this region is the Parthian period that according to archaeological research, during this time, on the one hand, the region witnessed an increase in settlement and demographic evidence, and on the other, significant sites such as Khorheh and Jam were also formed. Unfortunately, despite the high importance of this period, no comprehensive and independent studies have been conducted on it so far, and issues such as the reconstruction of the Parthian settlement pattern structure and the factors affecting Parthian sites are still remained unclear. Therefore, based on the data obtained from archaeological activities in the region, and preparation of GIS maps, the authors managed to study and finally analyze and reconstruct the landscape of Laalvar region in Parthian period as well as the environmental patterns of the settlements in this period.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "La’lvar Catchment Area"
  • "Parthian Sites"
  • "Settlement Pattern"
  • "Environmental Factors"
  • "Archaeological Excavations."