مطالعه ترکیبات شیمیایی سفالهای اسگرافیاتو: مطالعه موردی محوطه شاهکوه الموت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه باستان شناسی دانشگاه نیشابور

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد باستان شناسی دانشگاه نیشابور

3 عضو هیئت علمی دانشگاه / دانشگاه نیشابور

4 کارشناس / پایگاه میراث فرهنگی الموت قزوین

5 مدرس حق التدریس گروه باستان شناسی دانشگاه نیشابور

10.22084/nbsh.2020.18105.1876

چکیده

سفال های اسگرافیاتو از سفالهای شاخص دوران اسلامی است. در طی کاوشهای قلعه الموت، شاهکوه و لمبسر نمونه های این سفال بدست آمد. در کاوش محوطه شاهکوه سفالهای اسگرافیاتو به تعداد زیاد به همراه کوره پخت سفال بدست آمد. سفالهای بدون لعاب درون کوره با خمیره سفالهای اسگرافیاتو همخوانی داشته است. 2سوالات این پژوهش عبارتند از: ترکیبات شیمیایی سفال‌های این محوطه‌ها تا چه حد مشابه یا متمایز هستند و چند گروه متمایز براساس ترکیبات شیمیایی قابل شناسایی خواهد بود؟ چه میزان از نمونه‌های اسگرافیاتو با نمونه‌های بدون لعاب هم‌گروه خواهند بود و ارتباط بین گروه‌ها را براساس بستر باستان شناسی-تاریخی چگونه می‌توان تبیین کرد؟ در این پژوهش در مجموع 26 قطعه سفال از 2 محوطه شاخص منطقه الموت جهت مقایسه ترکیبات خمیره سفالها انتخاب شد. 6 قطعه سفال اسگرافیاتو از لمبسر، 15 قطعه اسگرافیاتو از محوطه شاهکوه و 5 قطعه سفال ساده بدون لعاب از کوره پخت سفال محوطه شاهکوه جهت انجام مطالعه انتخاب شدند. این نمونه ها از نمونه هایی انتخاب شدند که به لحاظ ویژگی های بصری همچون رنگ خمیره، شاموت، ضخامت و شکل همخوانی و شباهت داشتند. نمونه ها با دستگاه PIXE آزمایش شد و از نرم افزار GUPIX برای تجزیه و تحلیل طیف‌ها استفاده شد. با نسبت گیری بین مقادیر ترکیبات شیمیایی سفال‌ها سه گروه متمایز شناسایی شد. سفال‌های داخل کوره در گروه نخست، سفالهای سطحی شاهکوه (جدیدترین دوره استقرار محوطه) در گروه دوم و سفال‌های لمبسر در گروه سوم قرار گرفتند. نمونه های O38 بین گروه دوم و سوم مشترک بود. براساس این نتایج مشخص شد منبع خاک سفال‌های بدون لعاب داخل کوره شاهکوه متمایز از سفالهای اسگرفیاتو است و در نتیجه احتمالا محل ساخت سفال‌های اسگرافیاتو در محوطه شاهکوه نبوده است. نکته دوم تفاوت گروه دوم و سوم بخاطر تغییر در منبع و کارگاه سفالگری در گذر زمان از دوره اول اسماعیلیه و دوره دوم اسماعیلیه است که احتمالا ناشی از پیامدهای این حملات است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Study of Chemical Compounds of Sgraffito Ware: A Case Study of Shahkuh Site at Alamut

نویسندگان [English]

  • parastoo masjedi 1
  • saeed Modirrousta 2
  • Hasan Nami 3
  • kambiz kabiri 4
  • Mostafa Khazaie 5
1 Department of Archaeology, University of Neyshabur, Khorasan
2 M.A. Graduated of Archeology, University of Neyshabur, Khorasan
3 Member of Science Committee / Neyshabour University
4 3Master's Student of Archeology
5 instructor
چکیده [English]

In the Islamic period of various arts, including pottery, great progress was made, along with unglazed potteries; a variety of glazed potteries was produced. Among the pottery in the Islamic era, is the Sgraffito pottery (carving under the glaze). in this study, 26 pieces of pottery were studied from Shahkouh and Lembassar sites. Of these, 5 samples of non-glazed pottery are related to Shokouh's kiln, which is indicated by the Kou (Koureh) mark in the result table. 8 samples of pottery are collected from the range around the kiln, shown in the table with the o38 (trench’s name was O38) mark. 7 samples of pottery are collected from different sections of Shahkouh site, which is indicated by the Moh (Mohavateh) on the table, and 6 samples of pottery belong to the Lambesar castle, which is indicated by the symbol Lam in the results table. Elements of Mgo and So3 in the samples of the kiln can be useful for identification of samples. Especially sulfur trioxide (So3) as an indicator of pottery inside the furnace that was produced in Shahkouh itself. In addition, the authors used the statistical study and components analyses of these elements. The purpose of this study is to identify the elemental composition of pottery in the kiln and glazed pottery of Shahkouh and Lembesar. The questions raised in this research are: What amounts of the Alamut’s Sgraffito pottery are produced at Shahkouh site? The results of this study showed that the chemical structure of unglazed pottery obtained from Shchokh's kiln differs from that of Shahkouh's Sgraffito pottery and compares them with the Lambesar's Sgraffito indicating their different structures. As a result, it can be admitted that unglazed potteries that was extracted from the Shahkouh kiln was local production, but Sgraffito pottery was not produced by Shahkouh and Lembasser; Sgraffito potteries are produced elsewhere and it was imported into the sites.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sgraffito pottery
  • Shahkouh
  • Lambesar
  • PIXE