پژوهشی پیرامون لوله های شیشه ای درهای ال-اونتش-نپیرش، آزمایش و مطالعه آن ها با روش فلئورسانس پرتو مجهول

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری باستان شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات

2 عضو هیات علمی پژوهشکده باستان شناسی

3 دانشجوی دکتری باستان شناسی دوران تاریخی ،دانشگاه تربیت مدرس

4 استاد گروه باستان شناسی دانشگاه تهران

چکیده

در کاوش‌های «اَل-اونتَش-نپیریشَ» (محوطه‌ی مشهور به «چغازنبیل»)، لوله‌های شیشه‌ای به‌دست آمده که تاکنون تحقیق جامعی درباره‌ی آن‌ها در قالب یک مقاله تحقیقی صورت نگرفته است. این لوله‌ها به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین شیشه‌های ایران و درواقع به‌عنوان عنصری تزیینی در قاب‌های درهای چوبیِ دو لنگه‌ی برخی از نیایشگاه‌های زیگورات چغازنبیل جای گرفته بوده‌ݠند. لوله‌ها از شیشه‌ی نیمه‌شفاف ساخته شده و درون برخی از آن‌ها قالب‌های میله‌ای از جنس مفرغ هویدا، کشف شده است، از این نوع لوله‌ها تنها از در زیگورات چغازنبیل پیدا شده است. هدف اصلی این مقاله، آشنایی با هنر شیشه‌گری در دوره‌ی عیلام میانه و به‌خصوص این شیشه‌ها است. در ابتدای این پژوهش، باید به چند پرسش اساسی پرداخت؛ نخست، این‌که نمونه‌های مذکور، آیا نمونه‌های مشابهی داشته‌اند؟ و چگونگی راه‌یابی آن‌ها در موزه‌های دنیا به چه شکل بوده است؟ و پرسش‌هایی در مبحث آنالیز مواد که این شیشه‌ها از چه موادی ساخته شده است؟ و عامل اصلی رنگ نمونه‌ی آزمایشی چه بوده است؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها از دو روش کتابخانه‌ای و مطالعات آزمایشگاهی استفاده گردیده، و نهایتاً نتایج حاصله از مطالعات آزمایشگاهی نشان می‌دهد که در تهیه‌ی این شیشه از مقدار مناسبی سیلیس به‌عنوان ماده‌ی اصلی و از خاکستر گیاهان به‌عنوان مواد گدازه‌آور و موادی نیز به‌عنوان عامل ایجاد رنگ آبی مورد استفاده قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


- آمیه، پیر، 1389، شوش شش‌هزارساله. ترجمه‌ی علی موسوی، تهران: انتشارات فرزان.

- استو، م. ج، 1375، چغازنبیل‌ (دورـ اونتاش‌)، متون ایلامی و اَکدی چغازنبیل. جلد 3، ترجمه‌ی اصغر کریمی‌، تهران‌: سازمان‌ میراث‌فرهنگی‌ کشور.

- پاتس، دنیل. تی، 1385، باستان‌شناسی ایلام. ترجمه‌ی زهرا باستی، تهران: انتشارات سمت.

- پرادا، ادیت،1357، هنر ایران باستان. ترجمه‌ی یوسف مجیدزاده، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

- پرادا، ادیت، 1375، چغازنبیل‌ دور-اونتاش‌، حکاکی‌ها.، جلد‌ 4، ترجمه‌ی اصغر کریمی‌، تهران‌: سازمان‌ میراث‌فرهنگی.

- قائینی، فرزانه، 1383، موزه‌ی آبگینه و سفالینه‌های ایران. تهران‌: معاونت معرفی و آموزش، سازمان‌ میراث‌فرهنگی‌ کشور.

- گیرشمن‌، رومن، 1373، چغازنبیل‌ (دور-اونتاش‌)، زیگورات‌. جلد 1 ترجمه‌ی اصغر کریمی‌، تهران‌: سازمان‌ میراث‌فرهنگی‌ کشور، .

- گیرشمن‌، رومن، 1375، چغازنبیل‌ (دور-اونتاش‌)، تمنوس‌ (محله‌ مقدس‌)، معابد، کاخ‌ها، قبور، جلد‌ 2، ترجمه‌ی اصغر کریمی‌، تهران‌: سازمان‌ میراث‌فرهنگی‌.

- گیرشمن، تانیا، 1389، من هم باستان‌شناس شدم!، خاطرات تانیا گیرشمن 1311-1346 خورشیدی. ترجمه‌ی فیروزه دیلمقانی، تهران: انتشارات موسسه بنیاد فرهنگ کاشان.

-مجیدزاده، یوسف، 1370، تاریخ و تمدن ایلام. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

 

- Amiet, P., 1966, Elam, France: Archèe editeur

- Antonaras, A., 2012, Fire And Sand: Ancient Glass In The Priceton University Art Museum. United States of America, Yale University Press.

- Barag, D., 1985, Catalogue of Western Asiatic Glass in the British Museum. London: British Museum Publications Limited, vol.1.

- Brill, R. H. & Wampler, J. M, 1967, “Isotope Studies of Ancient Lead.” American Journal of Archaeology 71 pp. 63–77.

- Brill, R. H. & Schreurs, J. W. H., 1988, “Colour-Chemistry of the Jalame Glass”. Excavations at Jalame: Site of a Glass Factory in Late Roman Palestine, Edite by Weinberg. Columbia, University of Missouri Press: 269-283.

- Brill, R.H., 1999, “Chemical Analyses of Early Glasses”, Volume 1-2, Catalogue of Samples, New York: Corning Museum of Glass.

- Carter, E., 1992, “ČOḠĀ ZANBĪL”. Encyclopædia Iranica, Vol. VI, Fasc. 1, pp.9-13.

- Davison, S., 2006, Conservation and Restoration of Glass. Great Britain, Elsiver.

- De Mecquenem, R., 1931, “Excavations at Susa (Persia)”, Antiquity 5 (19):330-343.

- De Mecquenem, R., & Michalon, J., 1953, Rechearches a Tchogha Zambil, Memoires de la Mission Archeologique en Iran, Tome. XXXIII, Paris: Presses universitaires de France.

- Freestone, I. C.; Yael, G. R. & Michael J. H., 2000, “Primary glass from Israel and the production of glass in late antiquity and the early Islamic period”, Publications de la Maison de l'Orient et de la Méditerranée 33(1): 65-83.

- Freestone, I., 2005, “The Provenance of Ancient Glass through Compositional Analysis”, in: Material issues in art and archaeology VII: Symposium held November 30-December 3,

- Ghirshman, R., 1963, “L' Elam et les, Rechearches a Dur-Untash (Tchogha Zambil)”, Iranica Antiqua 3, Pp. 1-21.

- Ghirshman, R., 1966, Tchoga Zanbil (Dur-Untash), Vol. I: La Ziggurat, Mémoires de la Délégation Archéologique en Iran, vol. 39, Paris: Geuthner.

- Glass from the Ancient World, The Ray Winfield Smith collection, A Spesial exhibition 1957, New York: The Corning Museum of glass.

- Henderson, J.; McLoughlin, SD. & McPhail, DS., 2004, “Radical changes in Islamic glass technology: evidence for conservatism and experimentation with new glass recipes from early and middle Islamic Raqqa, Syria”, Archaeometry 46(3): 439-468.

- Henderson, J., 2013, Ancient Glass, An Interdisciplinary Exploration.New York: Cambridge University Press.

- Lima, A.; Teresa, M.; António, P. M. & Marco, V., 2012, “Chemical analysis of 17th century Millefiori glasses excavated in the Monastery of Sta. Clara-a-Velha, Portugal: comparison with Venetian and façon-de-Venise production”. Journal of Archaeological Science 39(5):1238-1248.

- Mofidi-Nasrabadi, B., 2004, “Elam: Archaeology and History”, Persian Antike Pracht, Deutsches Bergbau-Museum, Bochum, pp. 294-309.

- Porada, E., 1970, “Tchoga zanbil(Dur-Untash)”, vol: IV, La Glyptique, Memoires de la Delegation Archeologique en Iran 42, Paris: Geuthner.

- Rijksuniversiteit, F. A., 1957, Instituut voor Aardwetenschappen, Universiteit, Faculteit, Aardwetenschappen,

- Roach, K. J., 2009, The Elamite Cylinder Seal Corpus, c. 3500-1000 B.C. Published by University of Sydney.

- Sayre, E. V, & Smith, R. W., 1961, “Compositional Categories of Ancient Glass”, Journal of Science, Vol.133, pp: 1824-1826.

- Shortland A. J. & Taite, M., 2000, “Raw materials of glass from Amarna and implications for the origins of Egyptian glass”, Archaeometry 42:141-151.

- Shuger, A, & Rehren, T., 2002, “Formation & Composition of Glasses As a Function Firing Temperature”, Journal of Glass Technology, vol. 43, 145-150.

- Spaer, M.; Barag, D.; Ornan, T., & Neuhaus, T., 2001, Ancient glass in the Israel Museum: Beads and other small objects, Jerusalem: Israel Museum.

- Steve, M. J, 1967, “Tchoga zanbil(Dur-Untash), vol.III, Texes elamites et accadians de Tchoga zanbil”, Memoires de la Delegation Archeologique en Iran 41, Paris: Geuthner

- Tait, H., 1991, Five thousand years of glass, London: The Trustees of the British Museum.

- Wight, K.B., 2011, Molten Color, Glassmaking in Antiquity, Los Angeles: Paul Getty Publications.

- 2001, Catalogue: Ancient Glasses, Challenge by Glass Artists, Okayama.

- www.britishmuseum.org/research/collection_online.aspx

- www.cmog.org/collection

- www.Corning Museum of Glass

- www.mom.fr/mecquenem/photo/afficher/id

- www.Royal Ontario Museum/ Go with the Flow: Technology & Early Glass/Robert Mason

- Wikipedia, the free encyclopedia